ROZDZIA£ XI
Propaganda a organizacja
Propaganda musi wyprzedzaæ organizacjê i zdobywaæ ludzki materia³, nad którym
organizacja musi pracowaæ. Ja zawsze by³em wrogiem po¶piesznej i pedantycznej
organizacji, poniewa¿ czêsto prowadzi³o to do martwego, mechanicznego wyniku.
Z tej to przyczyny najlepiej jest stworzyæ warunki, aby idea przez pewien okres by³a
przekazywana z centrum za pomoc± ¶rodków propagandy, a nastêpnie wyszukiwaæ uwa¿nie
i poddawaæ badaniom tych przywódców, którzy zostali dziêki propagandzie wy³onieni. Czêsto
siê zdarza, ¿e mê¿czy¼ni nie wykazuj±cy oczywistych zdolno¶ci na pocz±tku, okazuj± siê
byæ urodzonymi przywódcami.
Ca³kowicie b³êdne jest wyobra¿enie, ¿e znaczna ilo¶æ teoretycznej wiedzy jest
koniecznym warunkiem zdolno¶ci i energii potrzebnej do przewodzenia. Bardzo czêsto bywa
na odwrót.
Wielki teoretyk rzadko jest wielkim przywódc±. Nale¿y siê spodziewaæ, ¿e agitator
bêdzie posiada³ daleko wiêcej zdolno¶ci, niekoniecznie po¿±danych u tych, którzy zajmuj±
siê wy³±cznie zagadnieniami teoretycznymi. Agitator, który jest zdolny do przekazywania idei
masom, musi byæ psychologiem, nawet je¿eli jest tylko demagogiem. On zawsze bêdzie
lepszy jako przywódca ni¿ teoretyk-emeryt, który nic nie wie o ludziach. Przywództwo
oznacza zdolno¶æ do poruszania t³umów ludzi. Talent do tworzenia idei nie ma nic
wspólnego ze zdolno¶ci± do przywództwa. Po³±czenie teoretyka, organizatora i przywódcy w
jednym cz³owieku jest bardzo rzadkim zjawiskiem na ziemi, ale w tym w³a¶nie zawiera siê
wielko¶æ.
Pisa³em ju¿, jak± wagê przyk³ada³em do propagandy we wczesnym okresie ruchu. Jej
funkcja polega³a na zara¿eniu now± doktryn± ma³ej grupki mê¿czyzn tak, aby ukszta³towaæ
materia³, z którego pó¼niej mog³yby byæ uformowane pierwsze elementy organizacji. W tym
procesie cele propagandy daleko bardziej przewy¿sza³y cele organizacji.
Zadanie propagandy polega na pozyskaniu zwolenników idei, podczas gdy
najbardziej szczerym, pocz±tkowym zajêciem organizacji musi byæ przekszta³cenie
najlepszych zwolenników w aktywnych cz³onków partii. Nie ma potrzeby, aby propaganda
zajmowa³a siê warto¶ci± ka¿dej jednostki z grona swoich s³uchaczy i ocenia³a j± pod k±tem
wydajno¶ci, zdolno¶ci, inteligencji czy charakteru, zwa¿ywszy, ¿e zadaniem organizacji jest
staranny wybór wszystkich, którzy mog± przyczyniæ siê do triumfu ruchu.
Pierwszym zadaniem propagandy jest pozyskanie zwolenników dla powstaj±cej
organizacji; natomiast celem organizacji jest pozyskanie cz³onków dla prowadzenia
propagandy. Drugim zadaniem propagandy jest zdezorganizowanie istniej±cych warunków
politycznych za pomoc± nowej doktryny, natomiast organizacji walka o pozyskanie si³y, która
zapewni koñcowy sukces doktryny.
Jednym z g³ównych celów organizacji jest troska o to, aby ¿adna oznaka rozbicia nie
wpe³z³a do ruchu powoduj±c podzia³y i prowadz±c do os³abienia pracy ruchu; tak¿e to, ¿eby
duch ataku nie wymar³, ale ci±gle odnawia³ siê i umacnia³. Do osi±gniêcia tego celu
cz³onkostwo nie powinno byæ powiêkszane nieskoñczenie; poniewa¿ energia i ¶mia³o¶æ
charakteryzuj± tylko czê¶æ ludzko¶ci, ruch, którego organizacja nie stawia barier dla jego
liczebno¶ci, z konieczno¶ci którego¶ dnia stanie siê s³aby.
Jest zatem spraw± zasadnicz± dla ruchu, nawet tylko dla celu jego samozachowania,
aby tak d³ugo, jak cieszy siê powodzeniem, nie zwiêksza³ liczby swoich cz³onków, lecz od tej
w³a¶nie chwili zachowywa³ najwiêksz± ostro¿no¶æ i tylko po dok³adnym sprawdzeniu
rozwa¿y³ ewentualno¶æ powiêkszenia swojej organizacji.
Wówczas zostanie zachowane j±dro ruchu ¶wie¿e i zdrowe. Trzeba troszczyæ siê,
aby to j±dro utrzymywa³o wy³±czn± kontrolê ruchu, to znaczy decydowa³o o propagandzie,
która ma prowadziæ do powszechnego uznania i maj±c ca³± w³adzê przeprowadza³o
dzia³ania konieczne dla praktycznej realizacji swoich idea³ów. Sprawuj±c nadzór nad
propagand± partii zachowywa³em ostro¿no¶æ nie tylko wtedy, gdy przygotowywa³em grunt
dla przysz³ej wielko¶ci ruchu, ale tak¿e wypracowuj±c bardzo radykalne zasady zmierzaj±ce
do tego, ¿eby tylko najlepszy materia³ by³ wprowadzany do organizacji. Im bardziej radykalna
i pasjonuj±ca by³a moja propaganda, tym bardziej odstrasza³a s³abe i niezdecydowane
charaktery i zapobiega³a ich przenikaniu do wewnêtrznego j±dra naszej organizacji. To
wszystko wychodzi³o mu na dobre. A¿ do po³owy 1921 roku ta twórcza aktywno¶æ
wystarcza³a i wychodzi³a ruchowi na dobre. Ale w lecie tego¿ roku pewne wydarzenia
uwidoczni³y, ¿e organizacja nie mo¿e dotrzymaæ tempa propagandzie, której sukces
stopniowo stawa³ siê coraz bardziej widoczny.
W latach 1920-1921 ruchem sterowa³ komitet wybierany przez cz³onków
zgromadzenia. Komitet ten do¶æ komicznie uciele¶nia³ w³a¶nie tê zasadê parlamentaryzmu,
przeciwko której ochoczo walczy³ ruch. ja odmówi³em poparcia takiemu szaleñstwu i w
bardzo krótkim okresie czasu zaprzesta³em uczêszczaæ na spotkania komitetu. Robi³em
propagandê na swój w³asny u¿ytek i to by³ jego koniec; odrzuca³em namowy ignorantów,
którzy próbowali przekonaæ mnie do innego kursu. Podobnie powstrzymywa³em siê wraz z
innymi od ingerencji w ich wydzia³y. Zaraz jak tylko przyjêto nowe regu³y i zosta³em
mianowany przewodnicz±cym partii uzyskuj±c tym samym konieczn± w³adzê i prawa jej
towarzysz±ce - wszystkie te szaleñstwa natychmiast siê zakoñczy³y.
Decyzje komitetu zosta³y zast±pione zasad± absolutnej odpowiedzialno¶ci.
Przewodnicz±cy jest odpowiedzialny za ca³y nadzór nad ruchem.
Ta zasada stopniowo zosta³a uznana wewn±trz ruchu jako naturalna, przynajmniej w
odniesieniu do nadzoru nad parti±.
Najlepszym sposobem unieszkodliwienia komitetów i sprawienia, aby nie robi³y nic
poza p³odzeniem niepraktycznych zaleceñ - by³o zaprzêgniêcie ich do pewnej rzeczywistej
roboty. To ¶mieszne widzieæ, jak cz³onkowie cicho znikaj± i nagle nie mo¿na ich nigdzie
znale¼æ! Przypomina³o mi to nasz± wielk± instytucjê podobnego rodzaju - Reichstag. Jak on
szybko rozlecia³by siê, gdyby dano im rzeczywist± robotê zamiast gadania, a zw³aszcza
gdyby ka¿dy cz³owiek sta³ siê personalnie odpowiedzialny za ka¿d± pr,acê, któr± wykona³.
W grudniu 1920 roku nabyli¶my " Volkischer Beobachter". Gazeta ta pierwotnie - jak
sugeruje jej nazwa - przeznaczona dla czytelnika ludowego, mia³a siê staæ organem
Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotniczej. Na pocz±tku ukazywa³a siê dwa
razy w tygodniu, ale ju¿ w pocz±tkach 1923 roku sta³a siê gazet± codzienn±, a w koñcu
sierpnia zaczê³a ukazywaæ siê w swoim pó¼niejszym, dobrze znanym, du¿ym formacie.
" Volkischer Beobachter" by³a tak zwanym "ludowym" organem ze wszystkimi swoimi
zaletami, a jeszcze bardziej wadami i s³abo¶ciami przynale¿nymi popularnym instytucjom.
Chocia¿ zamieszcza³a doskona³e artyku³y, jej kierownictwo nie spe³nia³o swoich zadañ w
sensie "dochodowo¶ci" przedsiêwziêcia. Podstawow± ide± by³o utrzymanie jej przez
powszechn± subskrypcjê; nie zdawano sobie sprawy, ¿e musi ona torowaæ sobie drogê we
wspó³zawodnictwie z innymi i nieprzyzwoito¶ci± by³oby oczekiwaæ, ¿e prenumerata dobrych
patriotów pokryje b³êdy i zaniedbania "handlowej" strony przedsiêwziêcia.
Zada³em sobie wiele trudu wówczas, aby zmieniæ przyzwyczajenia, których
niebezpieczeñstwo wkrótce pozna³em.
W 1914 roku w okresie wojny zapozna³em siê z Maxem Amanem, który obecnie jest
generalnym dyrektorem handlowym partii. W lecie 1921 roku zwróci³em siê do niego -
starego towarzysza z oddzia³u, przypadkiem spotkanego - i poprosi³em go, aby zosta³
dyrektorem handlowym ruchu. Po d³ugim wahaniu mia³ wtedy dobre stanowisko z
perspektywami - zgodzi³ siê, ale pod warunkiem, ¿e nie bêdzie na ³asce niekompetentnych
komitetów; musi odpowiadaæ przed jedn± osob± i tylko przed jedn±. Redakcjê gazety uzupe³niono
kilkoma lud¼mi, którzy poprzednio nale¿eli do Bawarskiej Partii Ludowej, ale ich
praca wykaza³a, ¿e mieli doskona³e kwalifikacje. Wynik tego eksperymentu okaza³ siê
ca³kowitym sukcesem. Nale¿y to zawdziêczaæ uczciwemu i szczeremu uznaniu dla
prawdziwych kwalifikacji ludzkich oraz temu, ¿e ruch uj±³ za serca swoich pracowników
szybciej i pewniej ni¿ to mia³o miejsce kiedykolwiek wcze¶niej. Pó¼niej stali siê oni dobrymi
narodowymi socjalistami, a udowodnili to nie tylko s³owem, ale tak¿e swoj± solidn±, wytrwa³±
i sumienn± prac±, któr± wykonywali w s³u¿bie nowego ruchu.
W okresie dwóch lat sukcesywnie wprowadza³em moje pogl±dy dotycz±ce
kierownictwa ruchu w czyn i dzisiaj stoi ono na stanowisku, ¿e by³o to najbardziej naturalne
rozwi±zanie.
Dzieñ dziewi±tego listopada 1923 roku ukaza³ oczywisty sukces tego systemu. Cztery
lata wcze¶niej, kiedy wst±pi³em do ruchu, nie by³o nawet gumowej pieczêci. Dziewi±tego
listopada 192 3 roku partia zosta³a rozwi±zana, a jej maj±tek skonfiskowany. Ca³kowita suma
uzyskana ze wszystkich obiektów i gazety osi±gnê³a warto¶æ ponad sto siedemdziesi±t
tysiêcy marek w z³ocie.