ROZDZIA£ X
Przyczyny upadku imperium
Wielu ludzi uwa¿a upadek Niemiec za zwyk³y rezultat powszechnego ubóstwa.
Prawie ka¿dy jest osobi¶cie przez nie dotkniêty - doskona³a przes³anka zrozumienia
nieszczê¶cia przez ka¿d± jednostkê. Ludzie nie wi±¿± upadku z politycznymi, kulturalnymi i
moralnymi kwestiami. Brak im zarówno przeczucia, jak i zrozumienia tego faktu.
Nie ulega w±tpliwo¶ci, ¿e tak siê dzieje z masami, ale fakt, ¿e inteligenckie krêgi
spo³eczeñstwa uwa¿aj± upadek przede wszystkim za "ekonomiczn± katastrofê"
i my¶l±, ¿e odrodzenie musi nadej¶æ od strony ekonomicznej, jest jedn± z przyczyn tego, ¿e
do tej pory ¿adna kuracja nie by³a mo¿liwa. Ludzie nie rozumiej±, ¿e ekonomia mo¿e staæ
dopiero na drugim albo nawet na trzecim miejscu i ¿e elementy etyczne i rasowe musz±
mieæ pierwszeñstwo, aby¶my mogli zrozumieæ przyczyny obecnego nieszczê¶cia i dostrzec
¶rodki i metody leczenia.
Naj³atwiejsz± do dostrze¿enia i dlatego najpowszechniej uznawan± przyczyn±
naszych niepowodzeñ i obecnego rozk³adu jest przegrana wojna.
Prawdopodobnie jest wielu wierz±cych w te bzdury, ale chyba jest wiêcej tych, w
których ustach taki argument jest ¶wiadomym k³amstwem. To ostatnie dotyczy wszystkich,
którzy t³ocz± siê wokó³ narodowego koryta.
Czy ci aposto³owie ¶wiatowego pojednania nie twierdzili, ¿e klêska Niemiec po prostu
nie zniszczy³a militaryzmu? ¯e Niemcy bêd± siê radowaæ chwa³± odrodzenia? Czy ca³a ta
rewolucja nie by³a pe³na frazesów, ¿e rzekomo tylko dziêki niej niemo¿liwe by³o zwyciêstwo
Niemiec, ale sam naród niemiecki osi±gn±³by w pe³ni zwyciêstwo w ojczy¼nie i poza ni±?
Czy nie by³o tak, wy k³ami±ce ³ajdaki?
Z pewno¶ci± charakterystyczn± dla ¿ydowskiej bezczelno¶ci twierdzono, ¿e militarna
klêska spowodowa³a upadek, gdy tymczasem centralny organ wszystkich zdrajców,
berliñska gazeta " Vorwarts" pisa³a, ¿e tym razem niemiecki naród nie bêdzie móg³ przynie¶æ
do ojczyzny sztandaru zwyciêstwa! Czy to mo¿e byæ uwa¿ane za przyczynê naszego
upadku?
Odpowied¼ na twierdzenie, ¿e przyczyn± tego stanu rzeczy jest klêska wojenna,
mo¿e byæ nastêpuj±ca:
Oczywi¶cie, przegrana wojna mia³a straszliwy wp³yw na los naszego kraju, ale to nie
by³a przyczyna, ale skutek. Ca³a inteligencja i ¿yczliwi ludzie dobrze wiedz±, ¿e
nieszczê¶liwe zakoñczenie tej wojny prowadzonej na ¶mieræ i ¿ycie musi prowadziæ do
straszliwych rezultatów, ale niestety by li tak¿e ludzie, których si³a rozumowania w pewnym
momencie opu¶ci³a, i tacy, którzy walczyli przeciwko tej prawdzie i zaprzeczali jej, mimo i¿
byli jej ¶wiadomi. Oni s± faktycznie winni upadkowi, a nie przegrana wojna, jak to teraz
utrzymuj±. Poniewa¿ przegrana wojna by³a w³a¶nie rezultatem ich dzia³ania, a nie z³e
dowodzenie - jak teraz twierdz±. Wróg nie sk³ada³ siê z tchórzy, on bardzo dobrze wiedzia³,
jak umieraæ. Od pierwszego dnia mia³ przewagê liczebn± nad niemieck± armi± i ca³y ¶wiat na
us³ugach dla swojego uzbrojenia. Nie mo¿emy tak¿e pomin±æ faktu, ¿e niemieckie
zwyciêstwa, które mia³y miejsce przez cztery lata zaciêtych walk przeciwko ca³emu ¶wiatu,
zawdziêczamy, oprócz ca³ego bohaterstwa ¿o³nierzy, ¶wietnej organizacji i w³a¶ciwemu
dowodzeniu. Organizacja i dowództwo niemieckiej armii by³y najlepszymi, jakie ¶wiat
kiedykolwiek widzia³. Braki wynika³y z potencja³u ludzkiego.
Czy naprawdê s± narody, które kiedykolwiek upad³y wskutek przegranej wojny i tylko
przez to? Odpowied¼ mo¿e byæ krótka.
Tak jest zawsze, gdy militarn± klêskê narodu spowodowa³o lenistwo, tchórzostwo,
brak charakteru i faktyczny brak warto¶ci u czê¶ci narodu. Je¶li tak nie jest, militarna klêska
staje siê bod¼cem do wiêkszego odrodzenia w przysz³o¶ci, a nie grobem narodu.
Historia dostarcza niezliczonych przyk³adów potwierdzaj±cych prawid³owo¶æ tego
stwierdzenia.
Niemiecka klêska militarna nie by³a niestety niezas³u¿on± katastrof±, ale zas³u¿on±
kar± odwiecznego prawa zemsty. Na podwójn± klêskê nie zas³u¿yli¶my.
Je¿eli front pozostawiony sobie naprawdê by zawiód³ i je¿eli narodowa katastrofa
naprawdê spowodowana by³aby zaniedbaniem, naród niemiecki zaakceptowa³by klêskê w
zupe³nie innym duchu. Zniós³by nieszczê¶cia, które nast±pi³y, z zaci¶niêtymi zêbami albo
by³by przygnieciony smutkiem. Ich serca wype³nia³aby w¶ciek³o¶æ i furia przeciwko
z³o¶liwo¶ci losu lub przeciwko wrogowi, któremu przeznaczenie da³o zwyciêstwo. Nie by³oby
ani rado¶ci, ani tañców, o tchórzostwie nie mówiono by z dum±, nikt by nie kpi³ z walcz±cych
oddzia³ów, a ich barw nie wrzucano by w b³oto; ale ponad wszystko ten haniebny stan rzeczy
nigdy nie upowa¿ni³by brytyjskiego pu³kownika Repinktona do pe³nej pogardy wypowiedzi:
"Co trzeci Niemiec jest zdrajc±".
Nie nast±pi³ militarny upadek, ale w konsekwencji seria chorobliwych zdarzeñ i
upadek tych, którzy je spowodowali. Oni zarazili naród ju¿ w czasie pokoju. Klêska by³a
pierwsz± widoczn±, katastrofaln± oznak± moralnego zatrucia, os³abieniem instynktu
samozachowawczego i doktryny, która ju¿ wiele lat wcze¶niej podkopywa³a fundamenty
narodu i Rzeszy.
To by³o naturalne, ¿e ca³a ta bezdennie zak³amana dusza ¿ydostwa i walcz±ca
organizacja marksistowska, obci±¿a³y bezpo¶redni± odpowiedzialno¶ci± za klêskê tego
cz³owieka, który próbowa³ z nadludzk± wol± i energi± zapobiec przewidywanemu
nieszczê¶ciu i zaoszczêdziæ narodowi okresu g³êbokiego bólu i upokorzenia. Wskutek
obarczenia Ludendorfa win± za przegran± wojnê ¶wiatow±, wyrwano broñ moralnej
sprawiedliwo¶ci z rêki tego jedynego przeciwnika zdrajców ojczyzny.
Mo¿emy uwa¿aæ za wielkie szczê¶cie narodu niemieckiego, ¿e okres pe³zaj±cej
choroby przeszed³ do g³owy i zosta³ zatrzymany nagle przez tê okropn± katastrofê, poniewa¿
gdyby sprawy u³o¿y³y siê inaczej, naród popad³by w ruinê, mo¿e nieco wolniej, ale równie
pewnie. Choroba sta³aby siê chroniczna, podczas gdy ta ostra postaæ choroby da³a
przynajmniej jasny i rzeczywisty obraz znacznej ilo¶ci obserwatorów.
W d³ugim okresie pokoju poprzedzaj±cym wojnê pojawi³y siê pewne formy z³a i jako
takie zosta³y rozpoznane, chocia¿ w praktyce nikt nie zwróci³ uwagi z pewnymi wyj±tkami -
na przyczyny, które je wywo³a³y. Tymi wyj±tkami by³y zjawiska ekonomiczne, które dotyka³y
przede wszystkim poszczególnych ludzi. Pojawi³o siê wiele oznak upadku, które powinny
nak³aniaæ do powa¿niejszych przemy¶leñ.
Zdumiewaj±cy przyrost naturalny w Niemczech przed wojn± wywo³a³ problem
zapewnienia podstawowego wy¿ywienia, coraz bardziej widoczny w ca³ej politycznej i
ekonomicznej dzia³alno¶ci. Ale niestety rz±dz±cy nie mogli zdecydowaæ siê na jedyne
w³a¶ciwe rozwi±zanie, poniewa¿ wyobra¿ali sobie, ¿e mog± osi±gn±æ ten cel tañszymi
metodami. Wyrzeczenie siê idei zdobywania nowych terytoriów i zast±pienie jej szaleñstwem
ekonomicznego podboju doprowadzi³o w koñcu do nieograniczonej i szkodliwej
industrializacji.
Pierwszym i najgorszym skutkiem by³o os³abienie rolnictwa.
Proporcjonalnie do tego, jak klasa ch³opska pogr±¿a³a siê, a proletariat t³amsi³ siê w
wielkich miastach, te klasy wzrasta³y liczbowo, a¿ w koñcu ca³kowicie zosta³a naruszona
równowaga.
Gwa³towny rozd¼wiêk miêdzy bogatymi i biednymi sta³ siê wyra¼ny. Bogactwo i
ubóstwo ¿y³o obok siebie i konsekwencje tego musia³y byæ ¿a³osne. Nêdza i wielkie
bezrobocie zaczê³y zbieraæ ¿niwo w¶ród ludzi i pozostawia³y za sob± rozgoryczenie i
niezadowolenie. Mia³y miejsce nawet gorsze zjawiska zwi±zane z uprzemys³owieniem
narodu. Pieni±dz sta³ siê bogiem, któremu wszyscy musieli s³u¿yæ i przed którym ka¿dy
musia³ siê k³aniaæ. Zacz±³ siê okres demoralizacji, zw³aszcza ¿e odbywa³ siê w czasie, gdy
naród - bardziej ni¿ kiedykolwiek - potrzebowa³ w godzinie nadchodz±cego
niebezpieczeñstwa inspiracji najwiêkszych talentów. Niemcy powinny byæ przygotowane do
zapewnienia chleba za pomoc± pokojowych ¶rodków i do poparcia mieczem swoich
wysi³ków.
Niestety dominacja pieni±dza zosta³a usankcjonowana, tak¿e przez tê stronê, która
powinna byæ w najwiêkszej opozycji do niego. Szczególnie nieszczê¶liwe by³o to, ¿e jego
Wysoko¶æ nak³ania³ szlachtê, aby wesz³a w kr±g nowej finansjery. Nale¿y przyznaæ, na jego
usprawiedliwienie, ¿e nawet Bismarck nie zdawa³ sobie sprawy z kryj±cego siê w tym
niebezpieczeñstwa. W praktyce idea³y cnót zesz³y na drugi plan w stosunku do pieni±dza,
poniewa¿ by³o oczywiste, ¿e wchodz±c na tak± drogê szlachta bêdzie musia³a graæ drugie
skrzypce wobec finansjery.
Ju¿ przed wojn± zaczê³a siê internacjonalizacja niemieckiej gospodarki. Czê¶æ
niemieckiego przemys³u podejmowa³a zdecydowane próby odsuniêcia tego niebezpieczeñstwa,
ale w koñcu pad³a ofiar± po³±czonego aktu ¿ar³ocznego kapita³u, popieranego
w wielkiej mierze przez swoich wielkich przyjació³ - ruch marksistowski.
Wojna prowadzona z pomoc± marksizmu przeciwko niemieckiemu przemys³owi
ciê¿kiemu by³a widocznym pocz±tkiem internacjonalizacji, o któr± zabiegano, a jedynym
mo¿liwym sposobem zakoñczenia tej roboty by³o zwyciêstwo marksizmu w rewolucji.
Najlepszym dowodem sukcesu uprzemys³owienia Niemiec jest fakt, ¿e gdy wojna siê
skoñczy³a, jeden z liderów niemieckiego przemys³u i handlu móg³ wyraziæ opiniê, ¿e handel
jest jedyn± si³±, która znowu bêdzie mog³a postawiæ Niemcy na nogi. Te s³owa -
wypowiedziane przez Stinnesa - spowodowa³y niewiarygodne zamieszanie, ale zosta³y
podjête i sta³y siê ze wstrz±saj±c± szybko¶ci± mottem wszystkich oszustów, którzy pod
p³aszczykiem "mê¿ów stanu" roztrwonili fortunê Niemiec.
Jedn± z najgorszych oznak dekadencji w Niemczech przed wojn± by³a powszechna
po³owiczno¶æ, któr± manifestowano na ka¿dym kroku, we wszystkim co robiono. jest ona
zawsze rezultatem braku poczucia pewno¶ci i wynikaj±cej z niego, jak i z innych przyczyn,
ma³oduszno¶ci. Przyczyn± tego stanu by³ system edukacji.
Edukacja w Niemczech przed wojn± mia³a bardzo wiele s³abych punktów. By³ to
jednostronny system kszta³cenia, preferuj±cy sam± wiedzê, a bardzo ma³o uwagi
po¶wiêcaj±cy praktycznym umiejêtno¶ciom. Jeszcze mniejszy nacisk k³adziono na
kszta³towanie charakteru, bardzo ma³y na zachêcanie do brania odpowiedzialno¶ci na siebie,
a ¿adnego na rozwijanie si³y woli i umiejêtno¶ci podejmowania decyzji. Rezultatem takiego
wychowania nie by³ mocny cz³owiek, ale ulegaj±cy wp³ywom posiadacz du¿ej wiedzy - tak
powszechnie by³o przed wojn± i dlatego cieszyli¶my siê wzglêdami innych narodów.
Kochano Niemca, poniewa¿ przydawa³ siê, ale maj±c s³ab± wolê nie cieszy³ siê szacunkiem.
Z tej przyczyny ³atwiej porzuca³ narodowo¶æ i ojczyznê ni¿ inni. Wyra¿a to ¶wietnie
przys³owie: ,,Z kapeluszem w rêce mo¿emy przemierzyæ ca³y ¶wiat".
Tak oto warto¶æ i znaczenie idei monarchy nie mo¿e skupiaæ siê g³ównie na jego osobie,
chyba ¿e niebiosa zechc± ³askawie umie¶ciæ koronê na g³owie wspania³ego bohatera,
takiego jak Fryderyk Wielki, albo tak m±drej osobisto¶ci jak Wilhelm I. To mo¿e zdarzyæ siê
raz na kilka wieków, nie czê¶ciej. Inaczej mówi±c, koncepcja powinna mieæ pierwszeñstwo
przed cz³owiekiem. Jej znaczenie musi siê kszta³towaæ wy³±cznie wewn±trz instytucji, a
monarcha sam wchodzi w kr±g tych, którzy jej s³u¿±.
Skutkiem przewrotnej edukacji by³ strach przed odpowiedzialno¶ci± i wynikaj±ca z
tego s³abo¶æ w za³atwianiu podstawowych problemów.
Podam tylko kilka przypadków z ca³ej masy przyk³adów, które zaobserwowa³em.
Krêgi dziennikarstwa maj± zwyczaj pisaæ o prasie, jako o "wielkiej sile" w pañstwie.
Jest prawd±, ¿e jej znaczenie jest obecnie ogromne. Trudno je przeceniæ- stanowi ona w
rzeczywisto¶ci przed³u¿enie edukacji a¿ do pó¼nego wieku.
Podstawow± spraw± pañstwa i narodu jest dbaæ o to, aby ludzie nie wpadali w rêce
z³ych, niewykszta³conych czy nie¿yczliwych nauczycieli. Jest zatem obowi±zkiem pañstwa
czuwanie nad edukacj± spo³eczeñstwa i zabezpieczenie jej przed niekorzystnymi
zjawiskami. Powinno ono tak¿e kontrolowaæ prasê, szczególnie to, co ona robi, poniewa¿ jej
wp³yw na ludzi jest ogromny i najskuteczniejszy ze wszystkiego, gdy¿ jej oddzia³ywanie nie
jest przej¶ciowe, a sta³e. Jego ogromne znaczenie tkwi w jednostajnym i ci±g³ym
powtarzaniu swojej nauki. Obowi±zkiem pañstwa jest pamiêtaæ, ¿e cokolwiek robi, musi byæ
ukierunkowane na jeden cel i tylko jeden, nie mo¿na pozwoliæ na sprowadzenie jej na
manowce przez tak zwan± " wolno¶æ prasy" albo nak³aniaæ j± do zaniedbywania swoich
obowi±zków i odmawiania strawy, której naród potrzebuje, aby byæ zdrowym. Pañstwo musi
zdecydowanie kontrolowaæ ten instrument edukacji narodu i umie¶ciæ go w s³u¿bie pañstwa i
narodu.
To, co tak zwana liberalna prasa robi³a przed wojn±, by³o kopaniem grobu dla
niemieckiego narodu i niemieckiej Rzeszy. O k³amstwach marksistowskiej prasy nie
potrzebujemy w ogóle mówiæ, dla niej k³amstwa s± tak niezbêdne do ¿ycia jak miauczenie
kota. Jedynym jej celem jest z³amanie narodowych i spo³ecznych si³ oporu, przygotowanie
ich do s³u¿enia internacjonalistycznemu kapita³owi i jego panom - ¯ydom.
Co pañstwo zrobi³o, aby przeciwdzia³aæ temu masowemu zatruwaniu narodu? Nic,
absolutnie nic! Kilka nic nie znacz±cych ostrze¿eñ, kilka kar za przestêpstwa zbyt
skandaliczne, aby mog³y pozostaæ niezauwa¿one, i to wszystko.
Walka rozpoczêta przez rz±d w tych dniach przeciw prasie - kontrolowanej g³ównie
przez ¯ydów - która powoli deprawowa³a naród, nie mia³a ani zdecydowania, ani okre¶lonej
linii, ale przede wszystkim zabrak³o wyra¼nego celu. Ca³kowicie pominiêto zarówno ocenê
znaczenia tej walki, jak i wybór metod oraz ustalenie jasno okre¶lonego planu.
Dla niezupe³nie wykszta³conych, pobie¿nych czytelników "Frankfurter Zeitung" jest
szczytem elegancji. Nie u¿ywa nigdy mocnych okre¶leñ, od¿egnuje siê od przemocy i
zawsze na rzecz walki operuje "intelektualnymi" ¶rodkami, a to przyci±ga ciekawo¶æ
przynajmniej inteligentnych ludzi.
Dla naszych pó³inteligentnych klas pisze ¯yd w tak zwanej prasie inteligenckiej.
"Frankfurter Zeitung" i "Berliner Tageblatt" maj± na celu przyci±gn±æ je i rzeczywi¶cie ta
prasa wywiera³a na te grupy wp³yw. Najostro¿niej, unikaj±c szorstko¶ci jêzyka u¿ywali innych
naczyñ do wlania trucizny do serc swoich czytelników. W mieszaninie czaruj±cych wyra¿eñ
uspokajaj± swoich czytelników wiar±, ¿e czysta wiedza i moralna uczciwo¶æ s± kieruj±cymi
si³ami ich dzia³añ, podczas gdy naprawdê jest to zrêczny ¶rodek do przyw³aszczenia sobie
broni, której ich oponenci mogliby u¿yæ przeciwko prasie.
Zadowolenie z pó³¶rodków jest zewnêtrzn± oznak± wewnêtrznej dekadencji, a
narodowy upadek nast±pi wcze¶niej czy pó¼niej. Wierzê, ¿e nasza obecna generacja, je¿eli
bêdzie prawid³owo kierowana, du¿o ³atwiej opanuje to niebezpieczeñstwo. Mia³a ona ró¿ne
do¶wiadczenia, które wzmocni³y nerwy tych, co ich zupe³nie nie stracili. Pewnym jest, ¿e
wcze¶niej czy pó¼niej ¯yd w swoich gazetach podniesie wrzask, gdy na jego umi³owane
gniazdo zostanie po³o¿ona rêka koñcz±ca z tym haniebnym wykorzystywaniem prasy i przez
postawienie tego ¶rodka w s³u¿bie pañstwowej i odebranie go obcym i wrogom narodu.
Wierzê, ¿e bêdzie to mniejszym ciê¿arem dla nas m³odych, ni¿ to by³o dla naszych ojców.
Trzydziestocentymetrowy granat zawsze syczy g³o¶niej ni¿ tysi±c ¿ydowskich, gazetowych
¿mij wiêc pozwólmy im syczeæ!
Ca³a edukacja powinna zmierzaæ ku temu, aby wolny czas ch³opca zaj±æ korzystnym
rozwojem cia³a. Nie ma prawa pozwalaj±cego na to, aby marnowa³ swoje m³ode lata i
zak³óca³ spokój na ulicach i w kinach, po ca³odziennej pracy powinien wzmacniaæ swoje
m³ode cia³o, tak aby ¿ycie nie pozwoli³o mu staæ siê miêkkim, gdy weñ wchodzi.
Przygotowanie i zrealizowanie tego jest obowi±zkiem edukacji m³odego pokolenia, a nie tylko
pompowanie tak zwanej wiedzy. To musi uwolniæ go od wra¿enia, ¿e kierowanie cia³em jest
wy³±cznie spraw± jednostki. Nikomu nie wolno grzeszyæ przeciw potomnym, to znaczy
przeciw rasie.
Walkê przeciwko zatruwaniu duszy nale¿y prowadziæ równolegle z rozwojem cia³a.
Nale¿y zwróciæ uwagê na "jad³ospis" kin, teatrów i variete, przecie¿ trudno zaprzeczyæ, ¿eby
by³a to w³a¶ciwa strawa, zw³aszcza dla m³odych. Parkany i kioski z og³oszeniami przyci±gaj±
uwagê spo³eczeñstwa w wulgarny sposób. Ka¿dy, kto nie straci³ zdolno¶ci wej¶cia w duszê
m³odego cz³owieka, zrozumie, ¿e musi to prowadziæ do powa¿nych wynaturzeñ.
¯ycie ludzi musi byæ wolne od dusz±cych woni naszego nowoczesnego erotyzmu. We
wszystkich tych sprawach cel i metoda musz± byæ kierowane pragnieniem zabezpieczenia
zdrowia naszego narodu, zarówno jego cia³a, jak i duszy. Prawo do osobistej wolno¶ci jest
drugie w hierarchii wa¿no¶ci w stosunku do obowi±zku utrzymania rasy.
Podobn± chorobliwo¶æ mo¿na dostrzec w ka¿dej dziedzinie sztuki i kultury. Smutn±
oznak± wewnêtrznej dekadencji by³o zakazanie m³odym ludziom odwiedzania tak zwanych
domów sztuki (Kunststatte). We¼my pod uwagê choæby to, co bezwstydnie, publicznie "eksponowano",
z zastrze¿eniem "tylko dla doros³ych".
I pomy¶leæ, ¿e takie ¶rodki ostro¿no¶ci by³y konieczne w takich w³a¶nie miejscach,
które przede wszystkim powinny dostarczaæ materia³u dla kszta³cenia m³odzie¿y, a nie dla
zabawy zblazowanych doros³ych. Co powiedzieliby najwiêksi dramaturdzy wszystkich
czasów na takie ostrze¿enie i na przyczynê, która uczyni³a je koniecznym.
Wyobra¼my sobie oburzenie Schillera i to, jak Goethe wpad³by w furiê.
Ale rzeczywi¶cie, kim s± Schiller, Goethe, Shakespeare w porównaniu z bohaterami
nowej, niemieckiej poezji! Skoñczeni i przestarzali, ca³kowicie niemodni. Poniewa¿ to jest
charakterystyczne; nie tylko dla okresu, który nie tworzy nic poza plugastwem i rzuca w b³oto
wszystko, co by³o naprawdê wielkie w przesz³o¶ci.
Dlatego najsmutniejsz± stron± naszej narodowej kultury w okresie poprzedzaj±cym
wojnê by³ nie tylko kompletny zanik naszych twórczych si³ w sztuce i generalnie w kulturze,
ale tak¿e duch nienawi¶ci, której pamiêæ i wielko¶æ skala³a i zamaza³a przesz³o¶æ. Prawie w
ka¿dej dziedzinie sztuki, szczególnie w dramacie i literaturze rozpoczêto na prze³omie stuleci
produkowaæ coraz mniej nowych, warto¶ciowych rzeczy, a tak¿e lekcewa¿ono to, co by³o
dawniej najlepsze i pokazywano jako gorsze i przestarza³e.
Badanie stosunków religijnych przed wojn± pokazuje, jak wszystko znalaz³o siê w
stanie rozbicia. Nawet w tej dziedzinie mia³y miejsce wielkie podzia³y narodu, co
spowodowa³o ca³kowit± utratê jednolito¶ci przekonañ. Ci, którzy byli w otwartym konflikcie z
ko¶cio³em, odgrywali mniejsz± rolê ni¿ ci, którzy byli po prostu obojêtni. Obydwa wyznania
prowadz± misjê w Azji i Afryce, w celu przyci±gniêcia nowych wyznawców - praktyka ta daje
bardzo umiarkowane rezultaty w porównaniu z rozwojem wiary mahometañskiej - gdy
tymczasem w Europie trac± miliony prawdziwych wyznawców, których ca³kowicie zra¿a siê
do religijnego ¿ycia albo którzy po prostu id± swoj± w³asn± drog±. Konsekwencje, z
moralnego punktu widzenia, nie s± dobre.
Jest wiele oznak walki, z dnia na dzieñ coraz gwa³towniejszej, przeciwko
dogmatycznym zasadom ró¿nych ko¶cio³ów, bez których w praktyce wiara religijna by³aby na
tym ¶wiecie nieprawdopodobna. Szerokie masy narodów nie sk³adaj± siê z filozofów; wiara
jest dla nich przewa¿nie jedyn± podstaw± moralnych pogl±dów na ¿ycie. Ró¿ne próby
znalezienia ¶rodków zastêpczych nie okaza³y siê w³a¶ciwe ani pomy¶lne, nie powiod³o siê
tak¿e wprowadzenie ich na miejsce dawnych wyznañ religijnych. Je¿eli nauka i wiara
religijna naprawdê opanuj± szerokie rzesze spo³eczeñstwa, absolutny autorytet tej wiary
bêdzie ca³kowit± podstaw± jego skuteczno¶ci. Tym, czym obyczaj dla ¿ycia, jest dla pañstwa
prawo, a dla religii dogmat. To i tylko to mo¿e pokonaæ chwiejne, ci±gle kwestionowane
intelektualne koncepcje i nadaæ im kszta³t, bez którego wiara nie mo¿e istnieæ. W innym
wypadku koncepcja metafizycznego pogl±du na ¿ycie - innymi s³owy filozoficznej opinii -
nigdy z tego nie wyros³aby. Dlatego atak przeciwko dogmatom jest bardzo podobny do walki
przeciwko powszechnym, prawnym podstawom pañstwa i prowadzi do kompletnej anarchii,
a¿ znajdzie swój koniec w beznadziejnym, religijnym nihilizmie.
Polityk jednak musi oceniæ warto¶æ religii, niekoniecznie w odniesieniu do b³êdów w
niej tkwi±cych, ale pod k±tem korzy¶ci p³yn±cych z niej jako ze ¶rodka zastêpczego. Dok±d
bêd± istnieæ jakie¶ ¶rodki zastêpcze, tylko g³upcy i kryminali¶ci bêd± je niszczyæ.
Fakt, ¿e wielu ludzi w przedwojennych Niemczech czu³o niechêæ do ¿ycia religijnego,
nale¿y przypisaæ b³êdom pope³nionym przez tak zwan± partiê "chrze¶cijañsk±" i
bezwstydnym próbom identyfikacji wiary katolickiej z polityczn± parti±.
To fatalne odchylenie dawa³o korzy¶ci znacznej czê¶ci bezwarto¶ciowych cz³onków
parlamentu i spowodowa³o szkody w Ko¶ciele.
Konsekwencje musia³ ponosiæ ca³y naród, bo w rezultacie doprowadzi³o to do
os³abienia ¿ycia religijnego i tradycyjnych zasad moralnych w okresie, gdy wszystko
zaczyna³o upadaæ.
Te szczeliny i pêkniêcia gmachu naszego narodu mog³y istnieæ tak d³ugo, jak d³ugo
nie spad³o na niego dodatkowe obci±¿enie, tzn. mog³y wówczas spowodowaæ klêskê, o ile
nat³ok wielkich wypadków zamieni³by problem wewnêtrznej narodowej solidarno¶ci w kwestiê
o decyduj±cym znaczeniu.
Tak¿e w dziedzinie polityki oko obserwatora mog³o zauwa¿yæ oznaki z³a, które -
chyba ¿e zmiany i udoskonalenia by³yby szybko wprowadzone - by³y symptomem
zbli¿aj±cego siê wewnêtrznego upadku imperium i jego polityki wewnêtrznej.
By³o równie¿ wielu takich, co z trwog± patrzyli na te zjawiska i krytykowali brak planu i
my¶li w polityce cesarstwa: oni bardzo dobrze wiedzieli o jego wewnêtrznej s³abo¶ci i pustce,
ale byli po prostu outsiderami ¿ycia politycznego. Biurokracja w rz±dzie ignorowa³a
przeczucia Houstona Stewarda Chamberlaina z tak± sam± obojêtno¶ci±, jak robi to dzisiaj.
Ci ludzie s± zbyt , g³upi, ¿eby samodzielnie co¶ wymy¶liæ i zbyt zarozumiali, ¿eby uczyæ siê
tego, co potrzebne, od innych.
Jedn± z bezmy¶lnych uwag powszechnie powtarzanych jest ta, ¿e system
parlamentarny "nie sprawdza siê od czasów rewolucji". To prowadzi zbyt szybko do
przypuszczenia, ¿e inaczej by³o przed rewolucj±. W rzeczywisto¶ci wynik dzia³alno¶ci tej
instytucji jest i mo¿e byæ tylko taki, wy³±cznie niszczycielski, i taki by³ równie¿ w czasach,
kiedy wiêkszo¶æ ludzi wola³a nosiæ klapki na oczach i nic nie widzieæ.
Upadek Niemiec by³ niema³± zas³ug± tej instytucji.
Cokolwiek poddane zosta³o wp³ywowi parlamentu, robione by³o po³owicznie,
jakkolwiek na to nie patrzeæ.
Polityka cesarstwa wobec sprzymierzeñców mia³a równie¿ s³aby, po³owiczny wymiar.
Chocia¿ parlament chcia³ utrzymaæ pokój, nie by³ w stanie zapobiec wojnie.
Polityka wobec Polski mia³a tak¿e po³owiczny wymiar. Dra¿niono tylko Polaków nigdy
nie traktuj±c ani ich, ani tej polityki powa¿nie. W efekcie nie by³o ani zwyciêstwa dla Niemiec,
ani pojednania z Polsk±, a wywo³a³o to tylko wrogo¶æ Rosji.
Rozwi±zanie problemu Alzacji i Lotaryngii mia³o równie¿ po³owiczny wymiar. Zamiast
brutalnie, raz na zawsze,' urwaæ ³eb francuskiej hydrze przyznaj±c Alzatczykom równe
prawa, nie zrobiono niczego.
Co wiêcej, nie mo¿na by³o zrobiæ nic. G³ówni zdrajcy swego kraju zajmowali miejsca
w szeregach wielkich partii, na przyk³ad Wetterle centrum.
Podczas gdy ¿ydostwo za pomoc± marksistowskiej i demokratycznej prasy
rozprzestrzenia³o na ca³y ¶wiat ; k³amstwa o niemieckim militaryzmie i wszystkimi sposobami
i si³ami próbowa³o krzywdziæ Niemcy, marksistowskie i demokratyczne partie odrzuca³y
wszelkie rozwa¿ania na temat uzupe³nienia narodowych si³ Niemiec.
Los walki o wolno¶æ i niezale¿no¶æ niemieckiego narodu jest rezultatem braku
entuzjazmu w czasie pokoju i s³abo¶ci w nawo³ywaniu do po³±czenia si³ narodu w obronie
ojczyzny.
Pewnym z³em systemu monarchistycznego by³o coraz mocniejsze przekonanie du¿ej
czê¶ci narodu o tym, ¿e jest rzecz± naturaln±, i¿ rz±d czuwa nad wszystkim i jednostka nie
musi o nic siê martwiæ. Tak d³ugo, jak rz±d by³ naprawdê dobry albo przynajmniej wydawa³
siê dobrym, sprawy sz³y dobrze, ale niestety, rz±d o najlepszych intencjach zast±piono
nowym, mniej sumiennym! Najgorszym do wyobra¿enia wówczas z³em by³o bierne
pos³uszeñstwo i dziecinna wiara.
Ale miêdzy tymi ró¿nymi s³abo¶ciami by³y rzeczy o bezspornej warto¶ci.
Przede wszystkim stabilno¶æ kierownictwa pañstwowego zabezpieczona przez
monarchistyczny kszta³t pañstwa oraz ochrona posad pañstwowych przed spekulacjami
chciwych polityków. Tak¿e wewnêtrzna godno¶æ instytucji i autorytet, który wynosi³ rangê
urzêdników pañstwowych i armii ponad zobowi±zania partyjnych polityków. Te korzy¶ci
wynika³y z osobistego wcielenia zwierzchnika pañstwa w osobie monarchy i z przyk³adu
odpowiedzialno¶ci, która spoczywa³a na monarsze mocniej ni¿ na parlamentarnej
wiêkszo¶ci.
Armia uczy³a pewnych idea³ów i po¶wiêcenia dla ojczyzny i jej wielko¶ci, podczas gdy
w innych dziedzinach panowa³a chciwo¶æ i materializm. Ona uczy³a narodowej jedno¶ci
przeciwko rozbiciu na klasy i byæ mo¿e jedyn± jej s³abo¶ci± by³a instytucja ochotników,
wstêpuj±cych do niej na rok. To by³a s³abo¶æ, poniewa¿ ³ama³a zasadê ca³kowitej równo¶ci i
oddziela³a lepiej wykszta³conych od zwyk³ej spo³eczno¶ci wojskowej. Rozwa¿aj±c
ekskluzywno¶æ wy¿szych klas i ich coraz wiêksze odsuniêcie od pozosta³ych dochodzimy do
wniosku, ¿e armia mog³aby dzia³aæ jako "b³ogos³awieñstwo", gdyby uniknê³a w ka¿dym
przypadku wyodrêbnienia tak zwanej inteligencji w swoich szeregach. To by³ b³±d, ¿e tak siê
nie sta³o, ale jaka instytucja na tej ziemi postêpuje bezb³êdnie, a poza tym i tak przewa¿a³y w
armii dobre strony, wiêc tych kilka b³êdów nie by³o poni¿ej ludzkiej niedoskona³o¶ci.
Do tej formy pañstwa i armii przy³±czono urzêdnicze cia³o starego cesarstwa.
Niemcy by³y najlepiej zorganizowanym i najlepiej administrowanym krajem na
¶wiecie. Jakkolwiek wielu urzêdników mo¿na by³o nazwaæ pedantycznymi biurokratami
niemieckiego pañstwa, w innych pañstwach nie wygl±da³o to lepiej; wrêcz przeciwnie -
gorzej. Inne kraje nie posiada³y tej cudownej solidno¶ci aparatu urzêdniczego uchodz±cego
za nieprzekupny, które to cechy mo¿na by³o przypisaæ niemieckim urzêdnikom. Lepiej byæ
raczej pedantycznym, gdy siê jest uczciwym i wiernym, ni¿ u¶wiadomionym i nowoczesnym,
a równocze¶nie ni¿szego charakteru oraz - jak to siê dzisiaj zdarza - nic nie wiedz±cym i nie
umiej±cym.
Niemieckie cia³o urzêdnicze i machina administracyjna by³y znakomite szczególnie ze
wzglêdu na niezale¿no¶æ od poszczególnych rz±dów, których przej¶ciowe zamys³y w
polityce nie mia³y wp³ywu na stanowiska urzêdników niemieckiego pañstwa. To wszystko
zosta³o zmienione zasadniczo przez rewolucjê. Wzglêdy partyjne wypar³y zdolno¶ci i
kompetencje, a mocny i niezale¿ny charakter mia³ mniejsze znaczenie ni¿ rekomendacja.
Na tych trzech filarach - pañstwie, armii i korpusie urzêdniczym - opiera³a siê
cudowna si³a i skuteczno¶æ starego cesarstwa.