ROZDZIA£ VII
Rewolucja
W lecie 1915 roku wrogowie zaczêli zrzucaæ na nas z powietrza ulotki.
Ich tre¶æ mimo ró¿nic w formie prawie zawsze by³a taka sama: nêdza w Niemczech
staje siê coraz wiêksza, wojna nigdy siê nie skoñczy, a nadzieje na wygranie s± coraz
mniejsze. Naród w ojczy¼nie têskni za pokojem, ale zarówno "militaryzm" jak i Kaiser nie
pozwalaj± na to. Ca³y ¶wiat - dobrze o tym wiedz±c - nie prowadzi wojny przeciwko narodowi
niemieckiemu, lecz wy³±cznie przeciwko cz³owiekowi, który sam ponosi odpowiedzialno¶æ -
przeciwko cesarzowi. Dlatego wojny nie zakoñczy siê, a¿ ten wróg pokoju nie ust±pi. Liberalne
i demokratyczne narody po zakoñczeniu wojny przyjm± naród niemiecki do zwi±zku
¶wiatowego pokoju, którego gwarantem bêdzie zniszczenie "pruskiego militaryzmu".
Wiêkszo¶æ ludzi po prostu ¶mia³a siê z tych pokus.
Jednak na jeden punkt tego rodzaju propagandy nale¿a³o zwróciæ uwagê. Na
ka¿dym odcinku frontu, gdzie znajdowali siê Bawarczycy, zniechêcano ich do Prus
zapewniaj±c, ¿e tylko Prusy by³y winne wojnie, ¿e alianci nie czuj± absolutnie ¿adnej
wrogo¶ci, zw³aszcza do Bawarczyków, nie mo¿na jednak pomóc im tak d³ugo, jak d³ugo
s³u¿yæ bêd± pruskiemu militaryzmowi i za nich " wyci±gaæ z ognia kasztany".
Ju¿ w 1915 roku ten sposób przekonywania zacz±³ dawaæ wyra¼nie rezultaty. W¶ród
¿o³nierzy wzrasta³a niechêæ do Prus. By³a ona ca³kiem widoczna, ale w³adze nawet raz nie
przeciwstawi³y siê temu.
W 1916 roku nie by³o ju¿ potrzeby rozrzucania przez wroga ulotek z powietrza,
poniewa¿ podobny, bezpo¶redni wp³yw na ¿o³nierzy mia³y listy pe³ne skarg, przychodz±ce z
domu na front. G³upie listy pisane przez Niemki kosztowa³y ¿ycie setek tysiêcy mê¿czyzn w
najbli¿szym czasie.
To by³o ju¿ szkodliwe zjawisko. Przeklinano front, gderano i okazywano
niezadowolenie i rozgoryczenie - czasami s³uszne. Podczas gdy ¿o³nierze g³odowali i
cierpieli, ich rodziny siedzia³y w domach w ubóstwie, a równocze¶nie inni posiadali wiêcej ni¿
by³o im to potrzebne i hulali. Nawet na froncie nie wszystko by³o w tym wzglêdzie jak nale¿y.
Kryzys szybko wzrasta³, ale to by³y sprawy "domowe". Ten sam cz³owiek, który gdera³
i narzeka³, w kilka minut pó¼niej w milczeniu wykonywa³ swe obowi±zki, jakby to by³o
zupe³nie naturalne. Ci, którzy jeszcze przed chwil± dawali upust rozgoryczeniu, teraz zajmowali
miejsca w okopach, jakby los Niemiec zale¿a³ od tych kilkuset metrów dziur pe³nych
b³ota. To by³a stara, wci±¿ wspania³a, armia bohaterów.
W pa¼dzierniku 1916 roku zosta³em ranny, ale szczê¶liwie przeniesiony na ty³y i
przetransportowany do Niemiec kolejowym ambulansem. Minê³y dwa lata, odk±d ostatni raz
widzia³em swoj± ojczyznê. W takich okoliczno¶ciach dosta³em siê do szpitala w pobli¿u Berlina.
Co za zmiana!
Niestety, tak¿e pod innym wzglêdem by³ to zupe³nie nowy ¶wiat. Duch armii frontowej
by³ tu niewidoczny. Po raz pierwszy spotka³em siê z czym¶, co by³o niedopuszczalne na
froncie - chwalenie siê w³asnym tchórzostwem.
Gdy tylko mog³em znów chodziæ, otrzyma³em pozwolenie na wyjazd do Berlina.
Wszêdzie widoczna by³a nêdza. Milionowe miasto g³odowa³o, rozgoryczenie by³o ogromne.
W wielu domach, które odwiedzali ¿o³nierze, panowa³ ten sam nastrój, co w szpitalu. Mo¿na
by³o odnie¶æ wra¿enie, ¿e te typy celowo szuka³y takich miejsc, aby popisywaæ siê swoimi
pogl±dami.
W Monachium warunki by³y du¿o gorsze. Po wyleczeniu i zwolnieniu ze szpitala
wys³ano mnie do batalionu rezerwy. Z trudno¶ci± rozpoznawa³em to miasto. Gniew,
rozgoryczenie i przekleñstwa, gdziekolwiek poszed³em. ¯o³nierze powracaj±cy z frontu mieli
pewne dziwactwa wynikaj±ce z ich s³u¿by, zupe³nie niezrozumia³e dla dowódców jednostek
rezerwowych, ale by³y oczywiste dla oficerów, którzy dopiero co powrócili z frontu. Szacunek
dla nich by³ zupe³nie inny, ni¿ dla oficerów pozostaj±cych na ty³ach. Poza tymi wyj±tkami
nastrój ogólnie by³ kiepski. Unikanie s³u¿by wojskowej uznawano za oznakê wy¿szej
inteligencji, po¶wiêcenie obowi±zkom - za oznakê s³abo¶ci i ograniczono¶ci umys³u.
Kancelarie by³y pe³ne ¯ydów. Prawie ka¿dy urzêdnik by³ ¯ydem, prawie ka¿dy ¯yd - urzêdnikiem.
By³em zdumiony t± mas± kombatantów wybranego narodu i nie mog³em siê
powstrzymaæ od porównania ich z niewielk± ilo¶ci± na froncie.
Jeszcze gorzej wygl±da³o to w gospodarce. Tutaj naród ¿ydowski sta³ siê faktycznie
"niezast±piony"
Strajk zaopatrzenia koñcem 1917 roku nie da³ spodziewanych rezultatów, za³ama³ siê
zbyt szybko z powodu braku amunicji i skaza³ armiê na klêskê. Ale jak¿e wielkie by³y
moralne krzywdy, które wyrz±dzi³!
Po pierwsze, o co walczy³a armia, je¿eli nawet naród nie chcia³ zwyciêstwa? Dla kogo
by³y te niesamowite ofiary i wyrzeczenia? ¯o³nierz musi walczyæ o zwyciêstwo, a w ojczy¼nie
strajk przeciwko niemu! Po drugie, jaki to mia³o wp³yw na wroga?
W zimie 1917-1918 roku Ciemne chmury pokry³y horyzont ¶wiata aliantów.
Zniknê³y wszelkie nadzieje zwi±zane z Rosj±. Sojusznik, który z³o¿y³ najwiêksze
krwawe ofiary na o³tarzu wspólnych interesów, by³ u kresu si³ i le¿a³ zdany na ³askê silnego
napastnika. Strach i obawa wkrada³y siê w serca ¿o³nierzy, do tej pory ¶lepo wierz±cych w
zwyciêstwo. Obawiano siê nadchodz±cej wiosny. Je¿eli do tej pory nie uda³o siê pokonaæ
Niemców, chocia¿ mogli tylko czê¶æ swoich si³ umie¶ciæ na froncie zachodnim, to jak teraz
mogli liczyæ na zwyciêstwo, gdy ca³a si³a tego potê¿nego pañstwa bohaterów zjednoczy³a siê
do ataku przeciwko Zachodowi?
W chwili, gdy niemieckie dywizje otrzyma³y ostatnie rozkazy przed wielkim atakiem,
wybuch³ w Niemczech strajk generalny. ¦wiat os³upia³!
Brytyjska, francuska i amerykañska prasa zaczê³y siaæ przekonanie w sercach swych
czytelników o wybuchu rewolucji w Niemczech równocze¶nie u¿ywaj±c nadzwyczajnej
inteligentnej propagandy do pobudzania swoich wojsk na froncie.
Niemcy w przededniu rewolucji! Nieuniknione zwyciêstwo aliantów! To by³o najlepsze
lekarstwo, by postawiæ na nogi chwiej±cego siê Tom m y lub Poilu.
To wszystko by³o rezultatem strajku zaopatrzeniowego. Przywróci³ on wiarê w
zwyciêstwo wrogim narodom - w konsekwencji tysi±ce niemieckich ¿o³nierzy zap³aci³o za to
krwi±. Inicjatorem tego haniebnego strajku byli ci, którzy spodziewali siê otrzymaæ najlepsze
posady w zrewolucjonizowanych Niemczech.
Mia³em szczê¶cie braæ udzia³ w pierwszych dwóch i ostatniej ofensywie. Zrobi³y one
na mnie najwiêksze wra¿enie, jakiego kiedykolwiek dozna³em w ¿yciu, najwiêksze, poniewa¿
w ostatnim czasie wojna straci³a defensywny charakter i sta³a siê ofensywna, jak w 1914
roku.
W ¶rodku lata 191 8 roku na froncie nie by³o czym oddychaæ. W ojczy¼nie trwa³y
spory. O co? W ró¿nych jednostkach armii s³ysza³o siê ró¿ne pog³oski. Wydawa³o siê, ¿e
wojna znowu jest beznadziejna i tylko g³upcy mogli s±dziæ, ¿e mo¿emy wygraæ.
Nie by³o narodu, tylko kapitali¶ci i monarcha byli zainteresowani tym stanem rzeczy.
By³y wiadomo¶ci z ojczyzny i dyskusje na froncie.
Z pocz±tku front zareagowa³ na to bardzo s³abo. Có¿ znaczy³o dla nas prawo
g³osowania? Czy to by³o to, o co walczyli¶my od czterech lat? Na froncie niewiele uwagi
zwracano na nowe cele wojenne panów: Eberta, Scheidemanna, Bartha, Liebknechta, etc.
Niezrozumia³e by³o, dlaczego ci, którzy uchylali siê od s³u¿by, mieli prawo przypisywaæ sobie
kontrolê pañstwa nad armi±.
Moje w³asne polityczne wyobra¿enia by³y sta³e. Nienawidzi³em od pocz±tku tego
ca³ego gangu partyjnych najemników, którzy zdradzali naród. Widzia³em jasno, ¿e ta banda
nie my¶la³a naprawdê o dobru narodu, ale o nape³nianiu swoich w³asnych brzuchów. A tym,
¿e by³a gotowa po¶wiêciæ dla tego celu ca³y naród i dopu¶ciæ do upadku Niemiec, je¿eli to
by³o dla niej korzystne, zas³u¿y³a sobie na powieszenie na moich oczach. Czyniæ zado¶æ ich
¿yczeniom oznacza³o po¶wiêciæ interesy klasy pracuj±cej dla korzy¶ci z³odziei. W ten sam
sposób wci±¿ jeszcze my¶la³a wiêksza czê¶æ armii.
W sierpniu i wrze¶niu zaczê³y siê uwidaczniaæ coraz czê¶ciej oznaki rozk³adu,
chocia¿ efektów ataku wroga nie mo¿na by³o porównywaæ z przera¿eniem naszych oddzia³ów
bojowych. W porównaniu z nimi bitwy nad Somm± i we Flandrii by³y wspomnieniem
przera¿aj±cej przesz³o¶ci.
Koñcem wrze¶nia moja dywizja po raz trzeci zajê³a pozycjê, któr± mój regiment
szturmowa³, gdy byli¶my jeszcze m³odymi ochotnikami. Co za wspomnienia?
Teraz, jesieni± 1918 roku, ludzie byli zupe³nie inni, czêsto odbywa³y siê w oddzia³ach
dyskusje polityczne. Trucizna z ojczyzny zaczê³a dzia³aæ i tu, tak ja wszêdzie. M³odzi
rezerwi¶ci zupe³nie zawiedli. Przybywali prosto z ojczyzny.
W nocy z trzynastego na czternastego pa¼dziernika Brytyjczycy zaatakowali gazem
truj±cym na froncie po³udniowym przed Ypres. Wieczorem trzynastego pa¼dziernika byli¶my
wci±¿ na wzgórzu, na po³udnie od Werwik, gdy znale¼li¶my siê pod huraganowym ogniem
trwaj±cym kilkana¶cie godzin, kontynuowanym z ró¿nym natê¿eniem przez ca³± noc. Oko³o
pó³nocy znaczna czê¶æ nas odpad³a - niektórzy na zawsze. Nad ranem poczu³em ból, który
narasta³ z ka¿dym kwadransem, a oko³o siódmej chwiej±c siê na nogach, z piek±cym bólem
w oczach szed³em z ostatnim meldunkiem na tej wojnie.
Po kilku godzinach moje oczy zmieni³y siê w roz¿arzone wêgle i wszystko wokó³ mnie
ogarnê³a ciemno¶æ. Zosta³em wys³any do szpitala w Pasewalk na Pomorzu i tam te¿
szerzy³em rewolucjê.
Ci±gle nadchodzi³y z³e wie¶ci z marynarki wojennej, w której podobno panowa³
ferment, ale nie s±dzi³em, aby obejmowa³ wiêksz± liczbê ludzi, przypisywa³em to raczej
chorej wyobra¼ni kilku m³odych. W szpitalu wszyscy rozmawiali o zakoñczeniu wojny, mieli
nadziejê, ¿e szybko nadejdzie, ale nikt nie wyobra¿a³ sobie, ¿e nast±pi to natychmiast. Nie
by³em w stanie czytaæ gazet.
Napiêcie wzros³o w listopadzie. Pewnego dnia nagle i niespodziewanie nadesz³a
katastrofa. Na ciê¿arówkach przybyli marynarze nawo³uj±cy do buntu. Przywódcami tej walki
o " wolno¶æ, piêkno i godno¶æ" naszego narodu by³o kilku m³odych ¯ydów. ¯aden z nich
nigdy nie by³ na froncie.
Nastêpne dni by³y najgorszymi w moim ¿yciu. Pog³oski stawa³y siê coraz bardziej
wiarygodne. To, co wydawa³o mi siê lokaln± spraw±, by³o najwyra¼niej powszechn±
rewolucj±. Na domiar z³ego jeszcze z frontu nadchodzi³y rozpaczliwe wie¶ci. Chciano
kapitulowaæ. Tak. Czy to by³o mo¿liwe?
Dziesi±tego listopada przyszed³ do szpitala na krótk± rozmowê stary pastor; od niego
dowiedzieli¶my siê wszystkiego.
Czu³em siê g³êboko przejêty. Ten stary, dobry cz³owiek dr¿a³, jak siê wydawa³o, gdy
mówi³ nam, ¿e Hohenzolernowie nie bêd± d³u¿ej nosiæ korony niemieckiego imperium i ¿e
ojczyzna stanie siê republik±. Wiêc wszystko by³o na pró¿no. Wszystkie ofiary i ca³a nêdza,
g³ód i pragnienie przez nie koñcz±ce siê miesi±ce posz³y na marne, na pró¿no by³y wszystkie
godziny, które spêdzili¶my na wype³nianiu obowi±zków, ogarniêci strachem przed ¶mierci±,
na darmo ¶mieræ dwóch milionów ludzi.
A nasz kraj?
Czy by³a to jedyna ofiara, któr± musieli¶my ponie¶æ? Czy w przesz³o¶ci Niemcy by³y
mniej warte ni¿ s±dzili¶my? Czy nie mia³y zobowi±zañ wobec w³asnej historii? Czy nie
byli¶my warci chodzenia w glorii przesz³o¶ci? W jakim ¶wietle to zdarzenie bêdzie
przedstawiane przysz³ym pokoleniom?
Marni, zdeprawowani kryminali¶ci.
Im bardziej próbowa³em uzyskaæ jasne spojrzenie na te nadzwyczajne wypadki, tym
bardziej by³o mi wstyd. Czym by³ ten ca³y ból oczu w porównaniu z takim nieszczê¶ciem?
To by³y okropne dni i jeszcze gorsze noce. wiedzia³em, ¿e wszystko zosta³o stracone.
Moja nienawi¶æ do organizatorów tych wydarzeñ ci±gle wzrasta³a.
Cesarz Wilhelm by³ pierwszym cesarzem Niemiec, który poda³ przyjazn± d³oñ
marksistowskim przywódcom, ma³o dbaj±c o to, ¿e s± to ³otry bez honoru.
Z ¯ydami nie ma ¿adnych porozumieñ - jest po prostu "to albo to".
Postanowi³em zostaæ politykiem.