Sformu?owany przez organizator?w temat dzisiejszego spotkania zawiera pytanie na kt?re nie?atwo jest odpowiedzie? w spos?b jednoznaczny. Co to jest masoneria? Wachlarz stosowanych dla niej okre?le? jest niezwykle szeroki i obejmuje w tym samym stopniu &#8222;awangard? post?pu&#8221;, co i &#8222;pomiot szatana&#8221;. Wbrew pozorom ustalenie jednoznacznej definicji nie jest zadaniem prostym, gdy? ju? od momentu powstania by?a to organizacja wzbudzaj?ca wiele kontrowersji. Od samego pocz?tku mia?a ona wielu zwolennik?w, ale r?wnocze?nie wcale nie mniej przeciwnik?w. Z jednej strony mo?emy us?ysze?, ?e &#8222;zwi?zek to ?wiatowo-obywatelski, w wy?szych, czysto ludzkich celach podj?ty; moralna wolno?? od wyst?pk?w, nami?tno?ci i przes?d?w, koniecznym jego warunkiem&#8221;. R?wnocze?nie jednak nie brak opinii, ?e &#8222;Masonerja to najpotworniejszy zwi?zek! To szko?a intryg, zbrodni i fa?szu! Je?eli g?osi has?a mi?o?ci, braterstwa - to w celu by snadniej naiwnych zdeprawowa?, og?upi?!&#8221; Trudno jest nie zauwa?y? do?? wyra?nej rozbie?no?ci mi?dzy tymi dwoma okre?leniami. Sprzeczne opinie w literaturze mimo wysi?ku wielu autor?w, z regu?y stanowi? b?d? apologi?, b?d? te? oskar?enie organizacji. Sam? literatur? mo?na by w du?ej mierze podzieli? na antymaso?sk? i promaso?sk? oraz przecieki na temat prawdziwego oblicza masonerii.

Za dat? powstania wsp??czesnej masonerii spekulatywnej przyjmuje si? dzie? 24 czerwca 1717 roku, kiedy to z po??czenia trzech l?? londy?skich i lo?y z opactwa Westminster powsta?a Wielka Lo?a Londynu. Zgodnie z dokumentem z tego zebrania zwo?ano w?wczas w gospodzie &#8222;Pod G?si? i Rusztem&#8221; cz?onk?w wszystkich dzia?aj?cych wtedy w mie?cie l?? mularskich. W chwili obecnej niekt?rzy s?dz?, i? wtedy to nast?pi?o po??czenie wywodz?cych si? ze ?redniowiecza organizacji murarskich z organizacj? okultystyczn? jak? by? Zakon R??okrzy?owc?w. Po??czenie takie sprawi?o, ?e rytua? uleg? znacznemu uwznio?leniu i uog?lnieniu.

Na polecenie nowopowsta?ej obediencji dwaj jej za?o?yciele, pastor prezbiteria?ski Londynu doktor James Anderson i reformowany kaznodzieja dworu doktor praw John Theophilus Desaguliers podj?li pr?b? opracowania dawnych przepis?w obowi?zuj?cych w r??nych lo?ach i stworzenia statutu dla nowej organizacji. Po raz pierwszy dokument ten ukaza? si? drukiem 17 stycznia 1723 roku. Na nim wzorowana by?a wi?kszo?? powsta?ych w okresie p??niejszym konstytucji wolnomularskich.

Poniewa? masoneria za cel nadrz?dny stawia?a sobie doprowadzenie do zbratania mi?dzy narodami i wyznawcami r??nych ko?cio??w, g?oszone przez wolnomularzy r?wnouprawnienie religii sprowadza?o si? w istocie do ich zr?wnania. Uznanie przez organizacj? &#8222;religii powszechnej&#8221; by?o zwrotem w stron? r?wnoznacznej z deizmem, adogmatycznej religii naturalnej i stawia?o cz?onk?w poza wszelkimi Ko?cio?ami. Z tego powodu ju? od momentu powstania masonerii tradycjonalistyczne grupy duchowie?stwa wszystkich religii dostrzeg?y w wolnomularstwie bardzo konkretnego wroga, d???cego do podwa?enia przyj?tego systemu warto?ci i istniej?cego porz?dku. Zauwa?ano, i? uznawanie niezwykle daleko jak na owe czasy posuni?tego pluralizmu religijnego powoduje u ludzi zoboj?tnienie w sprawach wiary. 

Na oficjaln? reakcj? Ko?cio?a rzymskokatolickiego nie trzeba by?o d?ugo czeka?, bo ju? w czerwcu 1737 roku w Rzymie z inicjatywy &#8222;Sacra Congregatio Inquisitionis&#8221; odby?a si?, przygotowana przez trzech kierownik?w kancelarii papieskich, pierwsza konferencja ko?cielna po?wi?cona wolnomularstwu. 28 kwietnia 1738 roku papie? Klemens XII, kieruj?c si? motywami doktrynalnymi i dyscyplinarnymi bull? &#8222;In eminenti Apostolatus speculo&#8221; zabroni? katolikom przynale?no?ci do masonerii pod kar? ekskomuniki. 

Za tym pierwszym wyst?pieniem posz?y nast?pne, na co niew?tpliwie nie bez znaczenia pozostaje fakt powstania teorii spisku wolnomularskiego. Wszystkie te wypowiedzi Stolicy Apostolskiej stara?y si? przedstawia? wiernym istot? wolnomularstwa jako Antyko?cio?a i zabrania?y przynale?no?ci do tego typu organizacji. Pojawia?y si? one z r??nym nat??eniem, przy czym na szczeg?ln? uwag? zas?uguje pontyfikat Leona XIII w trakcie kt?rego Stolica Apostolska wyda?a co najmniej 226 dokument?w poruszaj?cych problem wolnomularstwa. Ukoronowaniem wszystkich tych posuni?? by?o bardzo wyra?ne pojawienie si? tej problematyki w promulgowanym przez Benedykta XV w maju 1917 roku &#8222;Kodeksie Prawa Kanonicznego&#8221;. Kanon 2335 m?wi?, i? &#8222;katolicy, wst?puj?cy do sekty maso?skiej wzgl?dnie do jej podobnych stowarzysze?, walcz?cych z Ko?cio?em i z legalnymi w?adzami cywilnymi, popadaj? tym samym w ekskomunik?, zarezerwowan? Stolicy Apostolskiej simpliciter&#8221;. Tak wi?c tutaj relacja Ko?cio?a do wolnomularstwa ukazana by?a a? nadto wyra?nie. 

Sob?r Watyka?ski II zachwia? w wielu ?rodowiskach niez?omne do tej pory przekonanie o zdecydowanie negatywnym stosunku Ko?cio?a do wolnomularstwa. By?o to nieuzasadnione, gdy? oficjalna deklaracja Kongregacji Doktryny Wiary z 17 grudnia 1981 podkre?la?a, ?e &#8222;dotychczasowa praktyka dyscyplinarna Prawa Kanonicznego nie zosta?a w niczym zmodyfikowana i obowi?zuje w ca?ej pe?ni&#8221;. Kolejny problem pojawi? si? wraz z wej?ciem w ?ycie nowego Kodeksu Prawa Kanonicznego. Nie powtarza on dawnego kanonu 2335 lecz zawiera jedynie kanon 1374, kt?ry m?wi: &#8222;Kto zapisuje si? do stowarzyszenia dzia?aj?cego w jakikolwiek spos?b przeciwko Ko?cio?owi, powinien by? ukarany sprawiedliw? kar?; kto za? popiera tego rodzaju stowarzyszenie lub nim kieruje, powinien by? ukarany interdyktem&#8221;. Nowy kodeks nie wspomina? ju? explicite o &#8222;sekcie maso?skiej&#8221;, ale nie wymienia? te? z nazwy ?adnych innych stowarzysze? i organizacji. Aby wierni nie mieli w?tpliwo?ci co do stanowiska prawodawcy w przeddzie? wej?cia w ?ycie nowego kodeksu, 26 listopada 1983 roku, zosta?a og?oszona deklaracja Kongregacji Doktryny Wiary podtrzymuj?ca dotychczasowe stanowisko Ko?cio?a. W podpisanym przez kardyna?a Josepha Ratzingera dokumencie mo?emy wi?c przeczyta?: &#8222;Negatywna ocena Ko?cio?a o wolnomularskich zrzeszeniach pozostanie niezmieniona, poniewa? ich zasady by?y zawsze uwa?ane za nie do pogodzenia z nauk? Ko?cio?a i dlatego te? przyst?pienie do nich pozostaje nadal zabronione. Wierni, kt?rzy nale?? do wolnomularskich zrzesze?, znajduj? si? wi?c w stanie ci??kiego grzechu i nie mog? przyjmowa? Komunii ?wi?tej&#8221;. 

Za pierwsz? organizacj? wolnomularsk? na ziemiach polskich nale?y uzna? &#8222;la Confr?rie Rouge&#8221;, kt?re ju? w styczniu 1721 roku mia?o do?? dobrze rozbudowan? struktur?. Od samego pocz?tku skupia?o ono wy??cznie szlacht? i arystokracj?. Ca?y wiek XVIII to okres nieustannego powstawania i rozwi?zywania kolejnych warsztat?w wolnomularskich. W szeregach organizacji w r?wnym stopniu znale?li si? dygnitarze, ludzie nauki i sztuki, wojskowi i dyplomaci. W?r?d go?ci obecnych podczas uroczysto?ci nocy ?wi?toja?skiej w 1769 roku znajdujemy nawet g?ow? Ko?cio?a katolickiego w Polsce, Prymasa Gabriela Podoskiego. Wprawdzie tylko nieznaczna ilo?? duchownych nale?a?a do l??, ale dzia?ania antymaso?skie nie uzyska?y aprobaty hierarchii ko?cielnej, gdy? wi?kszo?? biskup?w nie chcia?a ryzykowa? konfliktu z kr?lem i zwi?zanym z nim stronnictwem. A by?by to konflikt wyra?ny jako ?e w szeregach organizacji znalaz? si? sam kr?l Stanis?aw August Poniatowski, kt?ry przyj?? imi? zakonne &#8222;Salsinatus Eques a Corona vinidicata&#8221;. W ?awach poselskich Sejmu Czteroletniego wolnomularze stanowili 22% pos??w i 19,2% dobranych p??niej deputowanych. Bezpo?rednim nast?pstwem uchwalonej podczas obrad sejmu Konstytucji 3 Maja by?a interwencja s?siad?w Polski i II rozbi?r Polski. 

Kolejny etap w rozwoju polskiego wolnomularstwa to epoka napoleo?ska i &#8222;upa?stwowione&#8221; ju? przez Napoleona wolnomularstwa g?osz?ce jego apoteoz?. Stan niepewno?ci zrodzony po jego druzgocz?cej kl?sce nie trwa? d?ugo. Kiedy na Kongresie Wiede?skim powo?ane zostaje do ?ycia miniaturowe Kr?lestwo Polskie demonstruj?cy tendencje liberalne car wskrzesi? tu Wielki Wsch?d. Przynale?no?? do organizacji wielu dygnitarzy powodowa?a jej du?? popularno??, lecz wi?kszo?? neofit?w traktowa?a swoj? przynale?no?? w kategoriach czysto towarzyskich. Uwielbienie dla nowego w?adcy nie trwa?o d?ugo i pojawia si? opozycja wobec monarchy. Wkr?tce te? na mocy dekretu ksi?cia-namiestnika J?zefa Zaj?czka 25 wrze?nia 1821roku dzia?alno?ci wolnomularstwa zosta?a zawieszona. 

Pierwsze &#8222;jask??ki&#8221; zwiastuj?ce d??no?? do reaktywacji wolnomularstwa w Polsce pojawi?y si? wraz z pocz?tkiem XX wieku. Pierwsze lata niepodleg?o?ci to okres do?? intensywnego rozwoju wolnomularstwa. Du?y mankament stanowi? brak do?wiadczonej grupy kierowniczej lecz wp?ywy organizacji na aktualn? sytuacj? w pa?stwie by?y bardzo du?e. Andrzej Strug twierdzi?, ?e &#8222;w ka?dym rz?dzie Polski odrodzonej zasiada?o co najmniej dw?ch ministr?w, a w ka?dym ministerstwie przynajmniej jeden dyrektor departamentu by? masonem&#8221;. Na tym tle pocz?wszy od czerwca 1937 roku nast?pi?o w Polsce znaczne nasilenie kampanii antymaso?skiej. Efektem atak?w na forum parlamentu i w mediach by? &#8222;Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 listopada 1938 o rozwi?zaniu zrzesze? wolnomularskich&#8221;. Wiedz?c wcze?niej o jego przygotowywaniu Wielka Lo?a podj??a uchwa?? o zawieszeniu dzia?alno?ci. Po &#8222;likwidacji&#8221; masonerii dyskusje nie usta?y i a? do wybuchu wojny wyra?ano w?tpliwo?ci co do skuteczno?ci tego przedsi?wzi?cia. 

Po wojnie ju? 12 lutego 1961 roku rozpocz??a dzia?alno?? konspiracyjna lo?a &#8222;Kopernik&#8221; w Warszawie lecz dopiero prze?om roku 1989 przyni?s? prawdziwy renesans wolnomularstwa. Na dzie? dzisiejszy w Polsce &#8222;pracuje&#8221; kilkuset wolnomularzy. Pion regularny reprezentuje licz?ca oko?o 150 os?b Wielka Lo?a Narodowa Polski na czele kt?rej stoi historyk literatury profesor Janusz Maciejewski. Podlegaj? jej: &#8222;Kopernik&#8221; w Warszawie, &#8222;?ukasi?ski&#8221; w Warszawie, &#8222;Przes?d Zwyci??ony&#8221; w Krakowie, lo?a &#8222;La France&#8221; w Warszawie, &#8222;?wi?tynia Hymnu Jedno?ci&#8221; w Poznaniu oraz najm?odsza &#8222;Pod Szcz??liw? Gwiazd?&#8221;. Wielki Wsch?d Polski liczy oko?o 200 cz?onk?w zrzeszonych w lo?ach: &#8222;Wolno?? Przywr?cona&#8221; w Warszawie, &#8222;Nadzieja&#8221; w Warszawie, &#8222;Europa&#8221; w Warszawie, &#8222;Gabriel Narutowicz&#8221; w Krakowie, &#8222;Trzech Braci&#8221; w Warszawie oraz po??czonych lo?ach &#8222;Tolerancja&#8221; w Miko?owie i &#8222;Jedno?? w Katowicach. Na czele tej obediencji stoi historyk filozofii, filozof kultury i religioznawca profesor Andrzej Rus?aw Fryderyk Nowicki. Wolnomularstwo mieszane reprezentowane jest przez Jurysdykcj? Polsk? Mi?dzynarodowego Zakonu Maso?skiego Obrz?dku Mieszanego &#8222;Le droit Humain&#8221;, kt?rej przewodniczy dziennikarz i pisarz Cezary Le?e?ski. W Polsce istnieje obecnie pi?? l?? tego pionu: &#8222;Pierre et Marie Curie&#8221; w Warszawie, &#8222;Orze? Bia?y&#8221; w Katowicach, &#8222;Pod Ulem&#8221; w Toruniu, &#8222;Konstytucja 3 maja&#8221; w Warszawie oraz francuskoj?zyczna lo?a &#8222;Recontre Fraternelle&#8221; w Warszawie. Wolnomularstwo ?e?skie nie posiada dotychczas swojego warsztatu cho? od kilku lat dzia?a w Warszawie k??ko zwi?zane z Wielk? ?e?sk? Lo?? Francji. 31 sierpnia 1994 roku rozpocz??a dzia?alno?? Polska Grupa Narodowa Universala Framasona Ligo, kt?rej prezydentem jest dziennikarz i publicysta Adam Witold Wysocki.

Aczkolwiek, jak podkre?laj? &#8222;bracia&#8221;, rejestracje s?dowe polskich obediencji przebiega?y bez ?adnych problem?w to jednak codzienno?? polskich wolnomularzy nie jest &#8222;us?ana r??ami&#8221;. Prawd? m?wi?c sami wolnomularze nie robi? zbyt wiele by obali? istniej?cy w ?wiadomo?ci spo?ecznej stereotyp. Lo?e nie funkcjonuj? w ?yciu spo?ecznym, a ich przedstawiciele stosunkowo rzadko udzielaj? wywiad?w w mediach. Zwi?zane z liberalnym nurtem wolnomularstwa niezale?ne pismo &#8222;Wolnomularz Polski&#8221; posiada nadruk &#8222;do u?ytku wewn?trznego&#8221; i ma?o kto wie o jego istnieniu. W podobnej formie publikowane s? broszury wychodz?ce w serii &#8222;Biblioteczka Wolnomularza Polskiego&#8221; i ukazuj?cej si? na zlecenie wielkiego mistrza Wielkiego Wschodu Polski serii &#8222;Ex Oriente Lux&#8221;. Opr?cz tego ukazuje si? po?wi?cony masonerii kwartalnik &#8222;Ars Regia&#8221;, lecz ze wzgl?du na naukowy charakter kierowany jest on raczej do w?skiego kr?gu odbiorc?w. Polskim wolnomularzom daleko do tego co mogliby?my okre?li? mianem otwarto?ci.