ROZDZIA£ VI
Propaganda wojenna
W czasie, gdy z uwag± ¶ledzi³em wszelkie wydarzenia polityczne, zawsze bardzo
interesowa³a mnie sprawa propagandy. Widzia³em w niej instrument opanowany z
mistrzowsk± zrêczno¶ci± przez organizacje socjalistyczno-marksistowskie. Wkrótce
zrozumia³em, ¿e w³a¶ciwe pos³ugiwanie siê propagand± jest prawdziw± sztuk±, praktycznie
nie znan± partiom mieszczañskim. Jedynie ruch chrze¶cijañsko-socjalistyczny, zw³aszcza za
czasów Luegera, stosowa³ ten instrument bardzo umiejêtnie i dziêki temu odniós³ wiele
sukcesów.
Czy u nas istnieje w ogóle jaka¶ propaganda?
Niestety! Mogê odpowiedzieæ jedynie przecz±co. Wszystko, co robiono w tym
kierunku, by³o tak niew³a¶ciwe i b³êdne od samego pocz±tku, ¿e nie nadawa³o siê do
niczego, czasami wrêcz szkodzi³o.
Niewystarczaj±ce w formie, b³êdne psychologicznie powinno byæ efektem
systematycznego badania niemieckiej propagandy wojennej. Brakowa³o nawet pewno¶ci,
czy propaganda jest ¶rodkiem, czy celem?
Propaganda jest ¶rodkiem i musi byæ oceniana z punktu widzenia celu, któremu ma
s³u¿yæ. Musi byæ w³a¶ciwie ukszta³towana, aby pomaga³a w realizacji danego celu. J es t
równie¿ oczywiste, ¿e znaczenie tego celu mo¿e siê ró¿niæ od ogólnie uznanego punktu widzenia.
W czasie wojny walczono o cel najbardziej szlachetny i wzbudzaj±cy szacunek, jaki
mo¿na sobie wyobraziæ. By³a nim wolno¶æ i niezale¿no¶æ naszego narodu, zagwarantowanie
mo¿liwo¶ci wy¿ywienia i narodowego honoru.
Co siê tyczy kwestii humanitaryzmu, ju¿ Moltke powiedzia³, ¿e podstawow± spraw±
na wojnie jest szybko¶æ jej zakoñczenia - a wiêc najsro¿sze metody najskuteczniej prowadz±
do jej koñca.
Propaganda w czasie wojny by³a ¶rodkiem prowadz±cym do celu, którym by³a walka
o ¿ycie narodu niemieckiego - dlatego mog³a byæ oparta wy³±cznie na zasadach
stanowi±cych warto¶ci dla tego celu. Najokrutniejsza broñ by³a humanitarna, je¿eli
prowadzi³a do szybkiego zwyciêstwa, a wiêc w istocie to by³y jedyne metody, które
zapewnia³y narodowi prawo do wolno¶ci.
Nie mo¿na by³o przyj±æ innej postawy dotycz±cej zagadnienia propagandy wojennej
w walce na ¶mieræ i ¿ycie.
Ca³a propaganda powinna byæ narodowa i powinna zawieraæ taki poziom
intelektualny, aby by³a przyjmowana przez tych, do których jest adresowana. Tym samym jej
duchowy zakres musi byæ szerszy, proporcjonalnie do ilo¶ci ludzi, których ma obj±æ. Je¿eli
jednak propaganda ma na celu, jak w przypadku wojny, wp³yn±æ na ca³y naród, wówczas
nigdy nie bêdzie do¶æ ostro¿no¶ci.
Zdolno¶æ przyjmowania przez masy tre¶ci politycznych jest bardzo ograniczona, a
mo¿liwo¶ci zrozumienia ich niewielkie; z drugiej strony maj± pewn± zdolno¶æ
zapamiêtywania. Dlatego skuteczna propaganda musi siê ograniczaæ do niewielu punktów,
które z kolei musz± byæ lansowane w formie sloganów tak d³ugo, a¿ ka¿dy zrozumie, co
przez ten slogan chce siê powiedzieæ.
Na przyk³ad podstawowym b³êdem by³o o¶mieszanie wrogów, jak to czyni³a
austriacka i niemiecka prasa humorystyczna. To by³o b³êdne, poniewa¿ rzeczywiste
zetkniêcie siê z wrogiem wywo³ywa³o zupe³nie odmienne wra¿enie i m¶ci³o siê pó¼niej w
straszliwy sposób, gdy¿ ¿o³nierz niemiecki pod wra¿eniem oporu wroga czu³ siê oszukany i
zamiast odczuwania zapa³u do walki pojawia³o siê za³amanie.
Z drugiej strony brytyjska i amerykañska propaganda wojenna by³a psychologicznie
prawid³owa. Poprzez pokazywanie swoim ¿o³nierzom Niemców jako barbarzyñców i Hunów,
przygotowa³y ich do okropno¶ci wojny i pomaga³y unikn±æ rozczarowañ. Najstraszniejsza
broñ, któr± pó¼niej wobec nich u¿yto, by³a dla nich po prostu potwierdzeniem informacji,
które ju¿ wcze¶niej otrzymali i ich wiara w prawdziwo¶æ rz±dowych zapewnieñ jeszcze siê
wzmacnia³a.
Dziêki temu brytyjski ¿o³nierz nigdy nie czu³ siê oszukany, co w przypadku Niemców
zdarza³o siê wiele razy, a¿ w koñcu odrzucali jako k³amstwo.
Co na przyk³ad mo¿emy powiedzieæ o plakacie reklamuj±cym nowe myd³o, je¿eli
przedstawia tak¿e inne myd³a jako dobre?
Podstawowym b³êdem by³o szukanie winnego tej wojny, sugerowanie, ¿e nie tylko
Niemcy ponosz± odpowiedzialno¶æ za wybuch tej katastrofy; w³a¶ciw± rzecz± by³oby
uznanie winy wroga, nawet gdyby to nie by³o prawd±, jak to w rzeczywisto¶ci mia³o miejsce.
Przewa¿aj±ca wiêkszo¶æ ludzi jest tak sfeminizowana, ¿e ich my¶li i czyny s±
kierowane bardziej przez uczucia i sentymenty ni¿ racjonalne przes³anki.
To stwierdzenie nie jest skomplikowane, jest bardzo proste i logiczne. Nie ma du¿ych
ró¿nic miêdzy mi³o¶ci± i nienawi¶ci±, prawd± i k³amstwem, nigdy jednak nie powinno istnieæ
równocze¶nie jedno i drugie.
Z prawdziw± genialno¶ci± zrozumia³a to propaganda brytyjska. W Anglii nie u¿ywano
po³owicznych stwierdzeñ, które mog³yby wywo³ywaæ w±tpliwo¶ci.
Zmiana metod nie powinna zmieniaæ istoty tego, do czego propaganda d±¿y i jej
ogólny sens musi byæ taki sam na koñcu, jak na pocz±tku.