ROZDZIA£ II
Wiedeñskie lata nauki i walki
¦mieræ matki, niczym przeznaczenie, zadecydowa³a w pewnym sensie o mojej
przysz³o¶ci.
W ostatnich miesi±cach jej choroby pojecha³em do Wiednia w celu z³o¿enia
egzaminów wstêpnych do akademii. By³em przekonany, ¿e z dziecinn± ³atwo¶ci± zdam. W
szkole realnej rysowa³em najlepiej w mojej klasie, a od tego czasu moje zdolno¶ci rozwinê³y
siê jeszcze bardziej. Liczy³em wiêc na powodzenie.
Nad moim talentem malarskim wziê³y jednak górê zainteresowania architektur±.
jeszcze w wieku szesnastu lat, gdy po raz pierwszy pojecha³em do Wiednia, by studiowaæ
malarstwo w dworskim muzeum, moje oczy widzia³y tylko samo muzeum. Biega³em za tymi
drzwiami od rana do wieczora, a nawet do pó¼nej nocy, od jednego obiektu do drugiego.
Godzinami mog³em tak staæ przed oper± i podziwiaæ parlament. Ca³a ulica Ringstrasse robi³a
na mnie wra¿enie cudu z tysi±ca i jednej nocy.
Teraz po raz drugi by³em w tym piêknym mie¶cie i czeka³em na rezultat egzaminu
wstêpnego. By³em tak przekonany o powodzeniu, ¿e zawiadomienie o nie przyjêciu spad³o
na mnie jak grom z jasnego nieba.
Jednak rektor wyja¶ni³ mi, ¿e z rysunków, które ze sob± przynios³em, jednoznacznie wynika,
i¿ nie mam predyspozycji malarskich, natomiast mam zdolno¶ci w dziedzinie architektury.
Po raz pierwszy w moim m³odym ¿yciu by³em niezadowolony z samego siebie. To,
czego dowiedzia³em siê o moich zdolno¶ciach, sprawi³o, ¿e postanowi³em zostaæ
architektem. Droga do tego by³a jednak bardzo trudna. Zem¶ci³a siê teraz moja niechêæ do
nauki w szkole realnej. Przyjêcie do akademii by³o uwarunkowane posiadaniem matury. Nie
by³o mo¿liwe spe³nienie mojego marzenia, aby zostaæ artyst±.
Zadziwiaj±ce bogactwo i odra¿aj±ca nêdza przeplata³y siê w Wiedniu ze sob± w
ogromnym kontra¶cie. W centralnych czê¶ciach miasta mo¿na by³o czuæ têtno
dwudziestopiêciomilionowego imperium, z wszelkimi niebezpiecznymi powabami tego
wielonarodowo¶ciowego pañstwa. Ol¶niewaj±cy blask dworu przyci±ga³ jak magnes
bogactwo i inteligencjê pozosta³ych czê¶ci imperium. Do tego dochodzi³a jeszcze silna
centralistyczna polityka habsburskiej monarchii.
Ona umo¿liwia³a utrzymanie razem tej mieszaniny narodów. jej rezultatem by³a
nadzwyczajna koncentracja ca³ej w³adzy w stolicy.
Ponadto Wiedeñ nie tylko by³ politycznym i intelektualnym centrum naddunajskiej
monarchii, ale tak¿e centrum administracyjnym. Oprócz rzeszy wysokich rang± urzêdników
pañstwowych, oficerów, artystów i uczonych znajdowa³a siê w nim jeszcze wiêksza armia
robotników, a przyt³aczaj±ce ubóstwo wystêpowa³o tu¿ obok bogactwa arystokracji i kupców.
Tysi±ce bezrobotnych przewala³o siê wokó³ pa³aców przy Ringstrasse, a poni¿ej, via
Triumphalis bytowali w brudzie i bagnie bezdomni.
Wiedeñ, jak ¿adne inne niemieckie miasto, najlepiej siê nadawa³ do studiowania
problemów socjalnych. Ale, aby nie zrobiæ b³êdu, trzeba siê znale¼æ w samym ¶rodku tych
problemów, inaczej nic z tego nie pozostanie poza czczym gadaniem i zak³aman±
sentymentalno¶ci±. Jedno i drugie jest szkodliwe. Pierwsze, bo nie bada sedna zagadnienia,
drugie, poniewa¿ pomija je. Nie wiem, co jest gro¼niejsze: ignorowanie socjalnych potrzeb,
jak czyni wiêkszo¶æ tych, którym siê poszczê¶ci³o, i tych, którzy podnie¶li siê dziêki w³asnym
wysi³kom w codziennej pracy, czy lekcewa¿enie ludzi przez pozbawion± taktu, chocia¿
zawsze uprzejm±, ³askaw± i modn± czê¶æ bab w spódnicach lub spodniach, udaj±c±
sympatiê dla ludu. Ci ludzie oczywi¶cie grzesz± bardziej z powodu braku instynktu ni¿ próby
zrozumienia. Dziwi ich pó¼niej brak rezultatów mimo gotowo¶ci do pracy spo³ecznej i reakcje
sprzeciwu. Stawiaj± to za dowód niewdziêczno¶ci ludu.
Te umys³y nie rozumiej±, ¿e za pracê spo³eczn± nie wolno domagaæ siê
wdziêczno¶ci, poniewa¿ nie rozdzielaj± ja³mu¿ny, ale przywracaj± w ten sposób prawo. Ju¿
wtedy u¶wiadomi³em sobie, ¿e tylko podwójna metoda mo¿e przyczyniæ siê do polepszenia
warunków bytu, mianowicie: g³êbokie poczucie socjalnej odpowiedzialno¶ci, w celu
stworzenia lepszych podstaw naszego rozwoju, po³±czone z bezlitosn± determinacj±
zniszczenia naro¶li, którym nie mo¿na zaradziæ.
Tak jak natura nie koncentruje siê na utrzymaniu tego, co jest, lecz aby podtrzymaæ
gatunek doskonali go poprzez rozwój, tak i w ¿yciu nie mo¿na ulepszaæ istniej±cego z³a,
które posiadaj±c naturê cz³owieka w dziewiêædziesiêciu dziewiêciu przypadkach na sto nie
da siê zmieniæ. Nale¿y wiêc zapewniæ lepsze metody rozwoju od samego pocz±tku.
W trakcie walki o egzystencjê w Wiedniu zauwa¿y³em, ¿e zadania socjalne wcale nie
musz± sk³adaæ siê z pracy charytatywnej, która jest ¶mieszna i bezu¿yteczna, ale ich
sensem powinno byæ usuniêcie g³êboko tkwi±cych b³êdów w organizacji naszego ¿ycia
gospodarczego i kulturalnego, które s± powi±zane ze sob±, i doprowadzenie do usuniêcia
pojedynczych przeszkód, b±d¼ przynajmniej ograniczenie ich znaczenia.
Poniewa¿ austriackie pañstwo w praktyce ignorowa³o ca³kowicie socjalne prawa, jego
niezdolno¶æ do usuniêcia z³ych naro¶li budzi³a mój niepokój .
Nie wiem, co najbardziej mnie w tym czasie przera¿a³o: ekonomiczna nêdza towarzyszy
pracy, ich moralne ubóstwo, czy te¿ niski poziom ich duchowego rozwoju.
Jak¿e czêsto nasza bur¿uazja unosi siê w moralnym oburzeniu, gdy s³yszy z ust
jakiego¶ nieszczêsnego w³óczêgi, ¿e jest mu obojêtne, czy jest Niemcem, czy nie, byle mia³
zapewniony byt. Natychmiast g³o¶no protestuj± i s± przera¿eni takimi pogl±dami.
Ale ilu naprawdê zada³o sobie pytanie, dlaczego ich pogl±dy s± lepsze. Ilu jest takich,
co pamiêtaj± o wielko¶ci ojczyzny, o swoim narodzie we wszystkich dziedzinach kulturalnego
i artystycznego ¿ycia, które daje im prawo do dumy wynikaj±cej z przynale¿no¶ci do tego
b³ogos³awionego narodu? Jak wielu z nich ma ¶wiadomo¶æ, ¿e poczucie dumy z w³asnej
ojczyzny zale¿y od zrozumienia jego wielko¶ci we wszystkich tych dziedzinach?
Szybko i gruntownie nauczy³em siê rozumieæ co¶, czego poprzednio by³em
nie¶wiadomy.
Problem nacjonalizmu ludzi jest pierwszym i g³ównym warunkiem stworzenia
zdrowych socjalnych warunków jako podstawy wychowania jednostki. Poniewa¿ tylko ten,
kto poprzez wychowanie i szko³ê pozna³ kulturaln±, ekonomiczn±, a nade wszystko
polityczn± wielko¶æ swojej ojczyzny, mo¿e uzyskaæ poczucie dumy, ¿e jest cz³onkiem takiego
narodu. Walczyæ mogê tylko o co¶, co mi³ujê, mi³ujê tylko to, co szanujê, a szanujê jedynie
to, co rozumiem.
Teraz, gdy obudzi³o siê we mnie zainteresowanie zagadnieniami socjalnymi,
zacz±³em studiowaæ je gruntownie. Przede mn± otworzy³ siê nowy i nieznany ¶wiat.
W latach 1909-19IO moje po³o¿enie ekonomiczne zmieni³o siê w takim stopniu, ¿e nie
musia³em pracowaæ na chleb jako robotnik pomocniczy. Pracowa³em samodzielnie jako
malarz i akwarelista.
Psychika szerokich mas nie jest wra¿liwa ha pó³. ¦rodki i s³abo¶ci. Podobnie jak
kobieta, na której delikatno¶æ uczuæ mniejszy wp³yw ma abstrakcyjna m±dro¶æ ni¿ bli¿ej
nieokre¶lona têsknota poddania siê uczuciom, ³atwiej ulegnie mocnemu mê¿czy¼nie ni¿
s³abemu, tak i ludzie bardziej kochaj± mocnego w³adcê ni¿ s³abego i czuj± wiêksz±
satysfakcjê z doktryny, która nie toleruje rywali, ni¿ z takiej, która uznaje liberaln± wolno¶æ -
naród na ogó³ nie wie, jak siê ni± pos³ugiwaæ i wnet czuje siê opuszczony.
Je¿eli doktryna s³uszniejsza, ale w praktyce bardziej bezlitosna, przeciwstawi siê
socjaldemokracji, to ta doktryna, byæ mo¿e w ciê¿kiej walce, ale zwyciê¿y.
Jeszcze przed dwoma laty nie by³y znane ani zasady socjaldemokracji, ani instrumenty,
którymi siê w dzia³aniu pos³ugiwa³a.
Poniewa¿ socjaldemokracja najlepiej zna warto¶æ si³y z w³asnego do¶wiadczenia,
zwykle atakuje tych, u których wyczuwa instynktownie brak tego elementu.
Z drugiej strony chwali s³abo¶æ przeciwnika, pocz±tkowo ostro¿nie, pó¼niej ¶mielej,
stosownie do poznanej lub przewidywanej jego warto¶ci.
Mniej obawia siê ona bezsilnego geniuszu ni¿ kogo¶ mocnego, ale miernego pod
wzglêdem umys³owym. Najbardziej popiera s³abych zarówno na ciele, jak i na duchu. Wie,
jak wywo³aæ wra¿enie, i¿ potrafi zachowaæ spokój, podczas gdy zdobywa jedn± pozycjê po
drugiej. Stosuje tak¿e ciche represje lub jawny rozbój w momentach, gdy uwaga opinii
publicznej jest skierowana ku innym sprawom. Niekiedy nie porusza pewnych spraw
uwa¿aj±c je za nieistotne, aby celowo pobudzaæ na nowo niebezpiecznego przeciwnika.
Jest to taktyka ca³kowicie obliczona na ludzk± s³abo¶æ, a jej rezultat jest
matematycznie pewny, chyba ¿e i druga strona nauczy siê, jak walczyæ.
S³absze natury musz± wiedzieæ, ¿e chodzi tutaj o ich "byæ albo nie byæ". Zastraszenie
W warsztatach i fabrykach, na spotkaniach i masowych demonstracjach bêdzie skuteczne,
dopóki nie natrafi na równ± sobie si³ê.
Nêdza, która dopada robotników, wcze¶niej czy pó¼niej kieruje ich do obozu
socjaldemokracji.
Poniewa¿ mieszczañstwo niezliczon± ilo¶æ razy, nie tylko w najg³upszy, ale tak¿e i
najbardziej niemoralny sposób wystêpowa³o przeciwko uzasadnionym ¯±daniom ludu -
czêsto bez ¿adnych korzy¶ci dla siebie - dlatego robotnicy, nawet ci najbardziej zdyscyplinowani,
byli zmuszani do porzucania dzia³alno¶ci w organizacjach zwi±zkowych i do
zajmowania siê polityk±.
W wieku dwudziestu lat nauczy³em siê odró¿niaæ zwi±zki zawodowe bêd±ce
instrumentem obrony socjalnych praw pracuj±cych i walki o lepsze warunki ¿ycia dla nich od
zwi±zków pe³ni±cych funkcjê instrumentu partyjnego w politycznej walce klasowej .
Fakt, ¿e socjaldemokracja zrozumia³a ogromne znaczenie ruchu zwi±zkowego,
umo¿liwi³ jej pos³ugiwanie siê nim jako instrumentem walki i zapewni³ jej sukces.
Mieszczañstwo nie zrozumia³o tego, wskutek czego straci³o swoj± polityczn± pozycjê.
Wierzy³o ono, ¿e pogardliwe odrzucenie tego logicznego przecie¿ postêpowania, zada mu
¶mieræ i zmusi socjaldemokracjê do wej¶cia na drogê pozbawion± logiki. Poniewa¿ absurdem
jest twierdzenie, ¿e ruch zwi±zkowy jest g³ównym, wrogiem ojczyzny, prawdziwy musi
byæ pogl±d przeciwny. Je¿eli akcje zwi±zków s± wymierzone przeciwko klasie stanowi±cej
jeden z filarów narodu i odnosz± sukces, to nie s± one skierowane przeciwko ojczy¼nie czy
pañstwu, ale w najlepszym tego s³owa znaczeniu narodowo. W ten sposób mo¿na ukuæ
socjalne podstawy, bez których ogólne narodowe u¶wiadomienie jest nie do pomy¶lenia.
Zyskuj± one najwiêksze zas³ugi dziêki wykorzenianiu socjalnych naro¶li rakowatych,
zwalczaj± choroby zarówno umys³owe, jak i fizyczne i doprowadzaj± naród do ogólnego
dobrobytu.
Zbêdne jest wiêc pytanie, czy s± one potrzebne.
Tak d³ugo, jak miêdzy pracodawcami istniej± ludzie o niewielkim stopniu zrozumienia
zagadnieñ socjalnych lub - przekonani do fa³szywych idei sprawiedliwo¶ci i uczciwo¶ci, jest
nie tylko prawem, ale i obowi±zkiem ludzi przez nich zatrudnionych, którzy mimo wszystko
tworz± czê¶æ naszej narodowo¶ci, zabezpieczyæ interesy ogó³u przeciwko wyzyskowi i
g³upocie poszczególnych pracodawców, poniewa¿ utrzymanie lojalno¶ci i zaufania ludzi jest
dla narodu tak samo konieczne, jak utrzymanie go w zdrowiu.
Je¿eli niegodne traktowanie ludzi wywo³uje ich opór, wtedy o tej walce zadecyduje
strona, która jest silniejsza, chyba ¿e oficjalny wymiar sprawiedliwo¶ci jest przygotowany do
odparcia z³a. Ponadto jest zrozumia³e, ¿e poszczególny pracodawca popierany przez po³±czone
si³y wszystkich przedsiêbiorców mo¿e zwróciæ siê przeciwko zatrudnionym. Je¿eli
oczywi¶cie nie bêdzie zmuszony oddaæ zwyciêstwa na samym pocz±tku.
W ci±gu kilkudziesiêciu lat pod fachowym okiem socjaldemokracji ruch zwi±zkowy
przekszta³ci³ siê z instrumentu broni±cego socjalnych praw ludzi w instrument rujnuj±cy
narodow± gospodarkê. Interesy robotników wcale siê nie liczy³y, poniewa¿ w polityce zastosowanie
ekonomicznych nacisków zawsze ma miejsce tam, gdzie jedna strona jest w
wystarczaj±cym stopniu pozbawiona skrupu³ów, a druga wystarczaj±co g³upia. Od pocz±tku
tego wieku ruch zwi±zkowy zaprzesta³ s³u¿yæ swoim pierwotnym celom. Z roku na rok coraz
bardziej znajdowa³ siê pod wp³ywem polityki socjaldemokracji i skoñczy³ siê, u¿yty jako tama
dla walki klas.
" Wolne zwi±zki zawodowe" zawis³y nad politycznym horyzontem i nad ¿yciem
ka¿dego cz³owieka, jak chmury burzowe.
To by³ jeden z najokropniejszych instrumentów terroru przeciwko bezpieczeñstwu,
narodowej niezale¿no¶ci i trwa³o¶ci pañstwa oraz wolno¶ci ludzi.
Przede wszystkim to one przekszta³ci³y idee demokracji w odra¿aj±ce, ironiczne
frazesy przynosz±ce wstyd wolno¶ci i kpi±ce z braterstwa nastêpuj±cymi s³owami "je¿eli nie
przy³±czysz siê do nas, dla twojego dobra rozwalimy ci czaszkê".
Pozna³em wówczas tych "przyjació³ ludu". Z biegiem lat moje pogl±dy stawa³y siê
szersze i g³êbsze, ale nie znajdowa³em przyczyny, aby je zmieniæ.
Gdy coraz bardziej wnika³em w ró¿ne aspekty socjaldemokracji, wzros³o moje
pragnienie zrozumienia istoty jej doktryny.
Oficjalna literatura partii by³a prawie zupe³nie bezu¿yteczna dla moich celów. Twierdzenia i
argumenty dotycz±ce zagadnieñ ekonomicznych, które tam znalaz³em, okaza³y siê b³êdne, a
kierunki politycznych celów - fa³szywe. Poczu³em siê dodatkowo odtr±cony krêtackimi
sposobami przedstawiania faktów.
W koñcu znalaz³em powi±zanie pomiêdzy t± destrukcyjn± doktryn±, a
charakterystycznymi cechami rasy do tej pory mi nie znanej .
Zrozumienie ¯ydów jest jedynym kluczem do w³a¶ciwego poznania wewnêtrznych, a
wiêc rzeczywistych f celów socjaldemokracji.
Zrozumienie tej rasy pozwala na odrzucenie b³êdnych koncepcji dotycz±cych
przedmiotu i znaczenia tej partii.
Dzisiaj jest mi trudno powiedzieæ, je¿eli to w ogóle mo¿liwe, kiedy s³owo "¯yd" nabra³o
dla mnie socjalnego znaczenia. Nie pamiêtam, abym kiedykolwiek us³ysza³ to s³owo w domu
za ¿ycia mego ojca. My¶lê, ¿e ten starszy pan traktowa³ je jak s³owo z innej epoki, je¿eli w
ogóle u¿ywa³ tego terminu. Mia³ mocne poczucie w³asnej narodowo¶ci, które równie¿ na
mnie wywar³o swe piêtno.
Tak¿e w szkole nie znalaz³em podstaw do zmiany wyniesionego z domu obrazu
rzeczywisto¶ci.
W szkole realnej pozna³em ¿ydowskiego ch³opca, którego wszyscy traktowali¶my z
du¿± nieufno¶ci±. Ta ostro¿no¶æ spowodowana by³a jego pow¶ci±gliwo¶ci±.
W wieku czternastu, piêtnastu lat zacz±³em coraz czê¶ciej spotykaæ siê ze s³owem
"¯yd", szczególnie przy okazji politycznych dyskusji.
Odczuwa³em lekk± niechêæ do tego s³owa i nie mog³em powstrzymaæ siê przed
nieprzyjemnym uczuciem wywo³anym przez ujawniane w mojej obecno¶ci ró¿nice religijne.
Wówczas zagadnienie to widzia³em wy³±cznie w tym aspekcie.
W Li n z u mieszka³o bardzo ma³o ¯ydów. W ci±gu stuleci upodobnili siê do
Europejczyków i nie ró¿nili siê wygl±dem od innych ludzi: wówczas rzeczywi¶cie patrzy³em
na nich jak na Niemców. Nie by³a dla mnie jasna b³êdno¶æ tej koncepcji, poniewa¿ jedynym
wyró¿niaj±cym ich szczegó³em, który dostrzega³em, by³a odrêbno¶æ religijna. Wówczas
my¶la³em, ¿e to by³a przyczyn a ich prze¶ladowania, a niechêæ, jak± do nich czu³em,
przeradza³a siê w odrazê do siebie. O istnieniu ¿ydowskiej wrogo¶ci nie mia³em wówczas
pojêcia.
Nastêpnie pojecha³em do Wiednia.
Pocz±tkowo znajdowa³em siê pod wra¿eniem architektonicznych doznañ i by³em zbyt
przybity trudn± sytuacj±, by u¶wiadomiæ sobie rozwarstwienie ludzi w tym ogromnym
h1ie¶cle.
Chocia¿ Wiedeñ liczy³ wówczas oko³o dwóch tysiêcy ¯ydów j nie widzia³em ich w¶ród
dwu milionów mieszkañców. W czasie pierwszych tygodni moje oczy i umys³ nie by³y zdolne
zauwa¿yæ tylu warto¶ci i idei. Stopniowo uspokaja³em siê i ró¿ne wra¿enia zaczê³y siê
stawaæ wyra¼ne i oczywiste, przez co zyskiwa³em wiêcej do¶wiadczenia w tym nowym
¶wiecie. Powraca³em tak¿e do kwestii ¿ydowskiej .
Nie twierdzê, ¿e sposób, w jaki mia³em ich poznaæ, by³ dla mnie szczególnie mi³y.
Ci±gle jeszcze traktowa³em ¯ydów jako przedstawicieli innej religii i nie zgadza³em siê na
atakowanie ich z powodu zwyk³ej tolerancji religijnej. Uwa¿a³em, ¿e ton, u¿ywany szczególnie
przez wiedeñsk± antysemick± prasê, niegodny by³ kulturalnych tradycji wielkiego narodu.
Drêczy³o mnie wspomnienie pewnych zdarzeñ ze ¦redniowiecza, których wolê nie
wspominaæ. Poniewa¿ prasa nie cieszy³a siê dobr± reputacj± - nigdy nie wiedzia³em
dok³adnie, sk±d to siê wziê³o - uwa¿a³em to bardziej za efekt zazdro¶ci ni¿ rezultat
przewrotno¶ci pogl±dów.
Moje przekonania umocni³o to - wydawa³o mi siê to bardziej godne w formie - gdy
naprawdê wielka prasa odpowiada³a na ataki albo reagowa³a milczeniem. Pilnie czyta³em tak
zwan± ¶wiatow± prasê ("Neue Freie Presse",. " Wiener Tageblatt", etc.). Stale jednak budzi³
we mnie odrazê sposób, w jaki ta prasa nadskakiwa³a dworowi. Zaledwie jakie¶ wydarzenie
mia³o miejsce w Hofburgu, a ju¿ uderzano w tony pe³ne; zachwytu b±d¼ krzykliwej reklamy,
stosuj±c idiotyczn±' praktykê zwracania siê do "najm±drzejszego monarchy" wszystkich
czasów. Uwa¿a³em to za skazê na liberalnej demokracji.
Mieszkaj±c w Wiedniu z wielkim zainteresowaniem ¶ledzi³em, podobnie jak
wcze¶niej, wszelkie wypadki w Niemczech, zwi±zane z politycznymi lub kulturalnymi
zagadnieniami. Z dum± i podziwem porównywa³em wzrost znaczenia Rzeszy z upadkiem
pañstwa austriackiego. Gdy polityka zagraniczna w ca³o¶ci mnie satysfakcjonowa³a, martwi³a
mnie czêsto polityka wewnêtrzna. Kampania przeciwko Wilhelmowi II nie wzbudzi³a mojej
aprobaty. Uwa¿a³em go nie tylko za cesarza niemieckiego, . ale przede wszystkim za twórcê
niemieckiej floty. Fakt, ¿e Reichstag zakaza³ cesarzowi przemówieñ, rozgniewa³ mnie,
poniewa¿ zakaz nie mia³ mocy prawnej.
By³em w¶ciek³y, ¿e w tym pañstwie ka¿demu g³upcowi wolno krytykowaæ i
wystêpowaæ w Reichstagu jako prawodawcy, ¿e osoba nosz±ca koronê imperium mo¿e byæ
strofowana przez najg³upsz± i najbardziej absurdaln± instytucjê w ka¿dym czasie .Jeszcze
bardziej by³em oburzony tym, ¿e wiedeñska prasa, która k³ania³a siê z szacunkiem
najni¿szemu z niskich, je¿eli zalicza³ siê do dworu, teraz z udawanym niepokojem, ale tak¿e
- jak zauwa¿y³em - z ukryt± wrogo¶ci± dawa³a wyraz swym zastrze¿eniom do cesarza
Niemiec. Muszê przyznaæ, ¿e jedna z antysemickich gazet, " Wentsche Volksblatt",
zachowywa³a wiêksz± przyzwoito¶æ pisz±c na ten temat.
Dzia³a³ mi te¿ na nerwy sposób, w jaki prasa odnosi³a siê do Francji. Wstyd by³o siê
przyznaæ, ¿e jest siê Niemcem, s³ysz±c s³odki hymn na cze¶æ tego " wielkiego, kulturalnego
narodu". To powodowa³o, ¿e czê¶ciej odrzuca³em tê "¶wiatow± prasê". Siêga³em wtedy po
"Volksblatt", który by³ mniejszy, ale uczciwiej przedstawia³ pogl±dy na te sprawy. Nie
zgadza³em siê z ich napastliwym antysemickim tonem, ale znalaz³em w nim argumenty,
które wywo³a³y u mnie refleksje.
W ka¿dym razie dowiedzia³em siê z niego o cz³owieku i ruchu, którzy pó¼niej
zadecydowali o losie Wiednia: doktorze Karlu Luegerze i Partii Chrze¶cijañsko-
Socjalistycznej .
Po przybyciu do Wiednia by³em ich wrogiem .W moich oczach ten cz³owiek i ta
organizacja by³y wówczas "reakcyjne".
Kiedy pewnego razu spacerowa³em po mie¶cie, napotka³em jak±¶ istotê z czarnymi
pejsami, w d³ugim kaftanie. Moj± pierwsz± my¶l± by³o, czy jest to ¯yd. W Li n z u wygl±dali
oni zupe³nie inaczej. Ostro¿nie obserwowa³em tego mê¿czyznê, ale im d³u¿ej wpatrywa³em
siê w niego i bada³em jego rysy, tym bardziej nasuwa³o mi siê pytanie: czy to jest Niemiec?
Jak zwyk³e przy takich okazjach próbowa³em rozwiaæ moje w±tpliwo¶ci przy pomocy
ksi±¿ek. Pierwszy raz w ¿yciu kupi³em za kilka halerzy antysemickie broszury. Niestety
wszystkie one zdawa³y siê byæ napisane dla czytelnika, który ma przynajmniej czê¶ciow±
wiedzê na temat zagadnieñ ¿ydowskich. W koñcu ton wiêkszo¶ci z nich by³ taki, ¿e znowu
ogarnê³y mnie w±tpliwo¶ci, ponadto twierdzenia w nich zawarte nie by³y poparte naukowymi
argumentami.
Sprawa ta wydawa³a siê tak bardzo rozleg³a, a jej badanie zbyt d³ugotrwa³e, ¿e
nêka³a mnie obawa, abym nie wyrz±dzi³ komu¶ krzywdy. Znowu ogarnê³a mnie niepewno¶æ i
niepokój .
Nie mog³em d³u¿ej w±tpiæ, ten problem nie dotyczy³ ludzi innej wiary, ale odrêbnego
narodu. Jak tylko zacz±³em studiowaæ to zagadnienie i zwróci³em uwagê na ¯ydów, ujrza³em
Wiedeñ w innym ¶wietle. Teraz gdziekolwiek nie poszed³em widzia³em ¯ydów, a im czê¶ciej
ich spotyka³em, tym wyra¼niej zauwa¿a³em, ¿e, ró¿nili siê od innych ludzi. Szczególnie
¶ródmie¶cie i rejony znajduj±ce siê na pó³noc od kana³u Dunaju; roi³y siê od ludzi
niepodobnych do Niemców.
Mimo to wci±¿ mia³em w±tpliwo¶ci, a moje wahania rozwiali sami ¯ydzi.
Wielki ruch, który rozszerza³ siê w¶ród nich, by³ szeroko reprezentowany zw³aszcza w
Wiedniu. By³ to syjonizm.
Oczywi¶cie wygl±da³o to tak, jakby tylko czê¶æ ¯ydów zajmowa³a tak± postawê,
wiêkszo¶æ natomiast rzeczywi¶cie szczerze odrzuca³a takie zasady. Jednak przy
baczniejszej obserwacji, zjawisko to rozwia³o siê we mgle teorii, faktycznie ze wzglêdów
praktycznych, poniewa¿ tak zwani liberalni ¯ydzi nie uznawali syjonistów, ale nie jako nie¯ydzi,
ale po prostu jako ¯ydzi, którzy uwa¿ali syjonizm za niepraktyczny, ma³o tego, mo¿e
nawet za niebezpieczny dla judaizmu.
Ale ich wewnêtrzna solidarno¶æ jest trwa³a.
Pozorny rozd¼wiêk pomiêdzy syjonistami i liberalnymi ¯ydami w krótkim czasie
przyprawi³ mnie o md³o¶ci. Wydawa³ siê byæ nieszczery od pocz±tku do koñca, ca³y by³
k³amstwem, a co wiêcej, niegodny by³ stale wychwalanej wznios³o¶ci i czysto¶ci moralnej
tego narodu.
Judaizm wiele straci³ w moich oczach, kiedy pozna³em przejawy jego dzia³alno¶ci w
prasie, literaturze i dramatopisarstwie. Na nic nie zdadz± siê ju¿ ob³udne zapewnienia.
Wystarczy tylko popatrzeæ na ich plakaty i przestudiowaæ nazwiska tych natchnionych
twórców obrzydliwych wymys³ów na potrzeby kina czy teatru, które s± im przypisywane, ¿eby
siê na nie na zawsze uodporniæ. Ta zaraza, która zosta³a wszczepiona naszemu narodowi,
by³a gorsza ni¿ czarna ¶mieræ.
Zacz±³em uwa¿nie studiowaæ nazwiska wszystkich twórców tych plugawych
produktów ¿ycia artystycznego. Efektem by³a coraz bardziej nieprzychylna postawa, jak±
kiedykolwiek zajmowa³em w stosunku do ¯ydów. Chocia¿ moje uczucia mog³y siê
sprzeciwiaæ temu tysi±c razy, rozum musia³ jednak wyci±gaæ w³a¶ciwe wnioski.
Pod tym samym k±tem zacz±³em badaæ moj± ulubion± "prasê ¶wiatow±".
Liberalne tendencje w tej prasie postrzega³em teraz w innym ¶wietle: jej
uszlachetniony ton w odpowiedzi na ataki lub zupe³ne ich ignorowanie by³ dla mnie chytrym,
nêdznym trikiem. Ich genialnie napisane recenzje teatralne zawsze faworyzowa³y
¿ydowskich autorów, a krytyka dotyczy³a wy³±cznie Niemców. Ich uszczypliwe docinki
przeciwko Wilhelmowi II, podobnie jak ich podziw dla francuskiej kultury i cywilizacji
wykazywa³y zgodno¶æ ich metod. To nie móg³ byæ przypadek.
Teraz, kiedy pozna³em ¯ydów jako przywódców socjaldemokracji, otworzy³y mi siê
oczy. Moja d³ugotrwa³a walka wewnêtrzna do biega³a koñca.
Stopniowo zdawa³em sobie sprawê, ¿e socjaldemokratyczna prasa by³a w wiêkszo¶ci
kontrolowana przez ¯ydów. Nie przywi±zywa³em do tego wiêkszej wagi, ale dok³adnie taka
sama sytuacja by³a w innych gazetach. Nale¿y jednak zauwa¿yæ, ¿e nie istnia³o ani jedno
czasopismo kierowane przez ¯ydów, które mia³oby charakter narodowy.
Próbowa³em odrzuciæ niechêæ i czytaæ tê prasê, ale moja odraza ros³a w miarê
lektury. Dlatego by³em ciekawy autorów tego narodowego drañstwa; poczynaj±c od
wydawców wszyscy byli ¯ydami.
Zauwa¿y³em, ¿e autorami wszelkich ukazuj±cych siê socjaldemokratycznych broszur byli,
bez wyj±tku, ¯ydzi. Stwierdzi³em, ¿e nazwiska prawie wszystkich przywódców, a na pewno
ogromnej wiêkszo¶ci, nale¿a³y do "narodu wybranego", obojêtnie czy byli to cz³onkowie
parlamentu austriackiego, czy sekretarze zwi±zków zawodowych, przewodnicz±cy
organizacji lub uliczni agitatorzy. Wszêdzie widoczny by l ten sam ponury obraz. Na zawsze
pozosta³y w mej pamiêci nazwiska: Austerlik, Dariel, Adler, Ellenbogen itd.
Jedna rzecz sta³a siê teraz dla mnie zupe³nie jasna, przywództwo partii, z którym od
miesiêcy prowadzi³em za¿art± walkê, by³o prawie zupe³nie w rêkach obcego narodu.
Dowiedzia³em siê w koñcu, ku mojej wewnêtrznej satysfakcji, ¿e ¯yd nie by³ Niemcem.
Dopiero teraz nabra³em ca³kowitej pewno¶ci, ¿e dzia³ali oni na szkodê naszego
narodu.
Im d³u¿ej walczy³em z nimi, tym lepiej poznawa³em ich dialektyczne metody. Bazowali
na g³upocie swoich przeciwników, a gdy to nie przynosi³o rezultatów, udawali, ¿e nie wiedz±,
o co chodzi. Je¿eli sytuacja nie by³a dla nich korzystna, szybko zmieniali temat i te same
bana³y stosowali do zupe³nie innego zagadnienia. Dopasowywali je w sposób dowolny i
ogólnikowy, chc±c sprawiæ wra¿enie, ¿e posiadaj± rzeteln± wiedzê. Gdy jednak przystawia³o
siê takiego osobnika do muru, tak ¿e nie mia³ innego wyj¶cia i musia³ przytakn±æ, wydawa³o
nam siê, ¿e posunêli¶my siê do przodu. Jakie¿ ogromne by³o nasze zdziwienie, gdy
nazajutrz ¯yd nic nie pamiêta³ i dalej opowiada³ swoje skandaliczne bzdury, jakby nic siê nie
sta³o. Nie móg³ sobie nic przypomnieæ, oprócz udowodnionych ju¿ raz prawd swoich
twierdzeñ.
Ze zdumienia stawa³em jak wryty. Nikt nie wiedzia³ czemu bardziej siê dziwiæ -
b³yskotliwo¶ci ich odpowiedzi czy umiejêtno¶ci k³amania. Stopniowo zaczyna³em to
nienawidziæ.
Wszystko to mia³o jednak dobr± stronê. Moja mi³o¶æ do narodu niemieckiego
wzrasta³a wszêdzie tam, gdzie mia³em do czynienia z propagatorami socjaldemokracji.
Na podstawie codziennych do¶wiadczeñ zaczyna³em szukaæ ¼róde³ marksistowskiej
doktryny. Jej przejawy by³y jeszcze dla mnie widoczne w indywidualnych przypadkach. Bez
odpowiedzi pozostawa³o ci±gle pytanie, czy twórcom znany by³ rezultat osi±gniêty w praktyce,
czy te¿ stali siê ofiarami b³êdu.
Zacz±³em zapoznawaæ siê z twórcami doktryny, aby poznaæ zasady tego ruchu.
Dziêki znajomo¶ci, chocia¿ niezbyt rozleg³ej, problemu ¿ydowskiego, osi±gn±³em
swój cel szybciej, ni¿ siê tego spodziewa³em. Umo¿liwi³o mi to w praktyce porównanie
rzeczywisto¶ci z teoretycznymi twierdzeniami orêdowników socjaldemokracji. Nauczy³em siê
rozumieæ metody ¯ydów.
Dokonywa³y siê we mnie wówczas najwiêksze zmiany, jakich kiedykolwiek
do¶wiadczy³em. Z szarego obywatela sta³em siê fanatycznym antysemit±.
¯ydowska doktryna marksistowska odrzuca arystokratyczne prawo natury i w miejsce
odwiecznego przywileju si³y k³adzie masy i znaczenie ilo¶ci. W ten sposób zaprzecza
indywidualnej warto¶ci cz³owieka, nie uznaje, aby narodowo¶æ i rasa by³y warto¶ci±,
pozbawia znaczenia ludzk± egzystencjê i kulturê.
Je¿eli ¯yd z pomoc± swego marksistowskiego credo podbije narody ¶wiata, jego panowanie
bêdzie koñcem ludzko¶ci, a nasza planeta, bezludna jak przed milionami lat, bêdzie pêdziæ w
eterze.
Odwieczna natura bezwzglêdnie karze tych, którzy; ³ami± jej prawa.
To daje mi przekonanie, ¿e dzia³am w imieniu Wszechmog±cego Stwórcy.