ROZDZIA£ VI
Pierwsze dni walki:
znaczenie przemówieñ
Zaledwie skoñczyli¶my pierwsze wielkie spotkanie dwudziestego czwartego lutego
1920 roku w Hafbcihausfestsaal w Monachium, a ju¿ by³y w toku przygotowania do
nastêpnych spotkañ. Dotychczas nie o¶mielili¶my siê marzyæ o tym, aby mieæ w mie¶cie
takim jak Monachium spotkanie raz w miesi±cu, a tym bardziej raz na dwa tygodnie. A teraz
olbrzymie spotkania maj± byæ organizowane co tydzieñ.
W tym czasie ratusz mia³ ogromne znaczenie dla narodowych socjalistów. Za ka¿dym
razem by³ coraz szczelniej wype³niony, a ludzie stawali siê uwa¿niejsi. Obrady prawie
zawsze zaczyna³y siê od tematu winy wojennej, któr± wtedy nikt nie zawraca³ sobie g³owy;
burzliwe sposoby przemawiania by³y jak najbardziej odpowiednie i rzeczywi¶cie potrzebne.
Je¿eli w tych dniach publiczne, masowe spotkania by³y potrzebne, to w³a¶nie takie, na
których obecni byli udrêczeni proletariusze, a nie flegmatyczna bur¿uazja. Zajmowano siê na
nich traktatem wersalskim, co oznacza³o atak na Republikê i przyjmowane by³o za oznakê
reakcyjnego, je¿eli nie monarchistycznego pogl±du. Ka¿da krytyka Wersalu by³a regularnie
przerywana. T³um kontynuowa³ krzyk do chwili, a¿ zag³uszony mówca poddawa³ siê. Byli¶my
sk³onni waliæ g³owami w ¶cianê z desperacj±, ¿e przysz³o nam w takim zespole ludzi
pracowaæ.
Oni nie rozumieli, ¿e Wersal by³ wstydem i hañb±, a ten podyktowany pokój by³
przera¿aj±cym ograbieniem naszego narodu. Marksistowska praca zniszczenia i truj±ca
propaganda wroga uczyni³y tych ludzi ¶lepymi na wszystkie racje i do tej chwili nikt nie móg³
siê skar¿yæ na niewyobra¿alnie wielk± winê drugiej strony.
Co bur¿uazja zrobi³a, aby powstrzymaæ tê okropn± dezintegracjê, czy za pomoc±
lepszej i bardziej inteligentnej manipulacji próbowa³a utorowaæ drogê do wolno¶ci dzia³ania?
Nic podobnego! Ja sam jasno zauwa¿a³em, ¿e o ile dotyczy³o to ruchu w jego okresie powstania,
pytanie o winê wojenn± musi byæ wyja¶nione na zasadach historycznej prawdy.
Do¶wiadczy³em takich przypadków tak¿e przy innych okazjach, kiedy potrzebna by³a
olbrzymia energia, aby powstrzymaæ statek od dryfowania. Ostatnia okazja pojawi³a siê
wtedy, kiedy naszej diabelskiej prasie powiod³o siê postawienie przed po³udniowym Tyrolem
kwestii wybitno¶ci, która bêdzie mia³a powa¿ne konsekwencje dla niemieckiego narodu. Bez
rozwa¿enia, jakiej sprawie one pos³u¿±, kilkunastu tak zwanych "nacjonalistów" z partii i
stowarzyszeñ po³±czy³o siê w wo³aniu, po prostu z obawy o publiczne uczucia wywo³ane
przez ¯ydów, i g³upio popar³o walkê przeciwko systemowi, który my, Niemcy, powinni¶my -
szczególnie teraz w obecnym kryzysie - uwa¿aæ za jedyny jasny punkt w tym
skorumpowanym ¶wiecie. W czasie, gdy miêdzynarodowy ¶wiat ¿ydowski powoli, ale
pewnie, d³awi nas, nasi tak zwani patrioci w¶ciekaj± siê na cz³owieka i system, który mia³
odwagê wyswobodziæ siê sam, przynajmniej w tej czê¶ci ¶wiata, z ucisku ¿ydowskiego
wolnomularstwa i przeciwstawiæ siê miêdzynarodowej, ¶wiatowej truci¼nie - si³ami
nacjonalizmu.
Wkrótce sta³o siê oczywiste, ¿e nasi przeciwnicy, szczególnie w czasie debat z nami,
s± uzbrojeni w okre¶lony repertuar argumentów przeciwko naszym ¯±daniom, który ci±gle
powraca³ w ich przemówieniach; to po prostu wskazywa³o na ¶wiadome ujednolicone szkolenie.
I tak by³o faktycznie. Dzisiaj jestem dumny, ¿e odkry³em ¶rodki, które nie tylko
sprawiaj±, ¿e ich propaganda jest nieefektywna, ale tak¿e pokonuj± autorów tych
przemówieñ ich w³asnymi ¶rodkami. Dwa lata pó¼niej by³em mistrzem przebieg³o¶ci.
Zawsze, kiedy przemawia³em, dba³em o to, by utrzymaæ jasn± my¶l broni±c± przed
prawdopodobn± form± i charakterem ataków, których nale¿a³o oczekiwaæ podczas dyskusji i
wcze¶niej argumenty przeciwników roz³o¿yæ na czê¶ci w moim wstêpnym przemówieniu. Sedno
rzeczy tkwi³o w tym, aby wymieniæ od razu wszystkie argumenty strony przeciwnej i
udowodniæ ich fa³szywo¶æ.
To by³o przyczyn±, dla której po moim pierwszym wyk³adzie na temat wersalskiego
traktatu pokojowego, który wyg³osi³em do oddzia³ów jako ich wyk³adowca, zrobi³em zmianê i
pó¼niej mówi³em na temat traktatów pokojowych "Brze¶æ litewski i Wersal".
Szybko zauwa¿y³em w dyskusji, która nast±pi³a po moim pierwszym wyk³adzie, ¿e
ludzie nic nie wiedz± o traktacie brzeskim, co by³o wynikiem udanej propagandy ich partii, i
s± przekonani, ¿e ten traktat jest jednym z najbardziej wstydliwych aktów ucisku w ¶wiecie.
Wytrwa³o¶æ, z jak± to k³amstwo by³o przedstawiane ogó³owi, by³a powodem, i¿ miliony
Niemców uwa¿a³y traktat wersalski za nic wiêcej, jak tylko zemstê, któr± pope³nili¶my w
Brze¶ciu litewskim! I dlatego uwa¿ali ka¿d± rzeczywist± walkê przeciwko Wersalowi za z³±.
W wielu przypadkach obecna by³a prawdziwa moralna niechêæ do takiego postêpowania i to
by³o przyczyn±, dla której wstydliwy i potworny wyraz "reparacje" móg³ znale¼æ miejsce w
Niemczech. W moich wyk³adach ³±czy³em te dwa traktaty razem, porównuj±c je punkt po
punkcie i demonstruj±c, jak prawdziwie i nadzwyczajnie ludzki by³ pierwszy w
przeciwieñstwie do nieludzkiej okropno¶ci drugiego; rezultat by³ nadzwyczajny.
Jeszcze raz wielkie k³amstwo zosta³o wymazane z serc i umys³ów publiczno¶ci
licz±cej tysi±ce osób,
a prawda zosta³a zasiana w jego miejsce.
Te spotkania sprawi³y, ¿e powoli stawa³em siê mówc± na masowych spotkaniach, a
patos i gestykulacja nabyte w olbrzymich salach mieszcz±cych tysi±ce ludzi sta³y siê spraw±
mojej drugiej natury.
Nasze pierwsze spotkanie wyró¿nia³o siê tym, ¿e by³y tam sto³y pokryte ulotkami i
ró¿nego rodzaju pamfletami. Ale my polegali¶my g³ównie na s³owie mówionym. I faktycznie
to ostatnie jest jedyn± si³±, zdoln± do stworzenia naprawdê wielkich rewolucji z psychologicznych
pobudek.
Mówca otrzymuje ci±gle wskazówki od swojej widowni, pozwalaj±ce mu na poprawê
wyk³adów, a tak¿e mo¿e liczyæ przez ca³y czas na poparcie swych s³uchaczy w takiej mierze,
w jakiej oni ze zrozumieniem ¶ledz± jego argumenty, oraz przekonaæ siê, czy jego s³owa
wywo³uj± efekt, jakiego po¿±da, podczas gdy pisarz nie ma ¿adnego bezpo¶redniego
kontaktu ze swoimi czytelnikami. Dlatego jest zmuszony do podjêcia dyskusji na ogólnych
warunkach i nie mo¿e przygotowaæ swojej wypowiedzi maj±c na uwadze przemawianie do
okre¶lonego t³umu ludzi siedz±cego przed jego oczami. Przypu¶æmy, ¿e mówca zauwa¿y, ¿e
jego s³uchacze nie rozumiej± go - czyni on swoje wyja¶nienia tak elementarnymi i jasnymi,
¿e ka¿dy pojedynczy s³uchacz musi to zrozumieæ. Je¿eli czuje, ¿e jest on niezdolny do
¶ledzenia toku jego rozumowania, rozwija swoje idee ostro¿nie i powoli, dopóki najmniej
inteligentny cz³owiek ich nie pojmie. Znowu, kiedy odczuwa on, ¿e s³uchacze nie s±
przekonani, a sam jest pewny s³uszno¶ci w³asnych argumentów, bêdzie przeczyta³ im bez
koñca naj¶wie¿sze przyk³ady i sam wyra¿a³ w±tpliwo¶ci s³uchaczy; bêdzie kontynuowa³ to
tak d³ugo, a¿ ostatnia grupa opozycjonistów da mu odczuæ, ¿e zosta³a przekonana jego
przedstawieniem sprawy.
Czêsto jest to wynikiem uprzedzeñ, które nie powstaj± ze zrozumienia, ale s±
najczê¶ciej nie¶wiadome
i podtrzymywane przez sentyment.
Tysi±c razy trudniej jest prze³amaæ barierê instynktownej niechêci, sentymentalnej
nienawi¶ci i negatywnej s³abo¶ci ni¿ wyprostowaæ opinie powsta³e na skutek niew³a¶ciwej
czy b³êdnej wiedzy. Ignorancjê i fa³szywe koncepcje mo¿na usun±æ przez nauczanie,
natomiast opór wynik³y z sentymentu - nigdy. Tylko apel do tych ukrytych si³ mo¿e przynie¶æ
sukces. Osi±gniêcie takiego efektu jest niemo¿liwe dla pisarza. Poza mówc± nikt nie mo¿e
mieæ nadziei na taki rezultat. Si³a, która da³a marksizmowi zadziwiaj±c± moc nad masami,
nie jest wynikiem formy pracy napisanej przez ¿ydowskich intelektualistów, ale raczej
zas³ug± rozleg³ego zalewu krasomówczej propagandy, która dominowa³a nad masami przez
lata. Z setek tysiêcy niemieckich robotników nie wiêcej jak setka wie o ksi±¿ce Marksa, która
tysi±c razy czê¶ciej by³a studiowana przez inteligencjê, zw³aszcza przez ¯ydów, ni¿ przez
prawdziwych zwolenników ruchu w ni¿szych klasach. Ta ksi±¿ka nie by³a napisana dla nas,
ale wy³±cznie dla intelektualnych przywódców ¿ydowskiej machiny, a agitacja w celu
podbicia ¶wiata by³a prowadzona na podstawie ró¿nych materia³ów. To w³a¶nie uwydatnia
ró¿nice miêdzy marksistowsk± a bur¿uazyjn± pras±, które polega³y na tym, ¿e ta pierwsza
by³a pisana przez agitatorów, podczas gdy bur¿uazyjna prasa wola³a prowadziæ agitacjê
przez swoich pisarzy. Nasza niemiecka inteligencja wykaza³a siê g³upi± nieznajomo¶ci±
¶wiata uwa¿aj±c, ¿e pisarz na pewno przewy¿szy mówcê inteligencj±. Pogl±d ten jest
najlepiej zilustrowany w artykule zamieszczonym w pewnej nacjonalistycznej gazecie, w
którym zosta³o przedstawione, jak czêsto jednostka bywa rozczarowana przemówieniem
uznanego, wielkiego mówcy.
Przypominam sobie tak¿e artyku³, który dosta³ siê do moich r±k w czasie wojny.
Autor wzi±³ siê za przemówienia Lloyda Georga, wówczas ministra uzbrojenia, i bada³ je jak
pod mikroskopem tylko po to, aby doj¶æ do ol¶niewaj±cego wniosku, ¿e te przemówienia
pokazywa³y s³abo¶æ inteligencji i wiedzy ich autora, by³y banalne i oklepane. Dosta³em kilka
tych przemówieñ oprawionych w ma³y tom i ¶mia³em siê g³o¶no na my¶l, ¿e zwyczajny
niemiecki gryzipiórek nie zdo³a dostrzec istoty tych psychologicznych arcydzie³, w zakresie
wp³ywania na publiczno¶æ. Facet ocenia³ te przemówienia jedynie przez wra¿enie, jakie
robi³y one na jego zblazowanym intelekcie, podczas gdy wielki brytyjski demagog by³ w
stanie wywrzeæ ¶wietny efekt z ich pomoc± na swojej publiczno¶ci, a w najszerszym sensie
na wszystkich brytyjskich ni¿szych klasach. Z tego punktu widzenia przemówienia
Welschmana by³y najwspanialszymi osi±gniêciami, poniewa¿ dawa³y one dowody
zdumiewaj±cej znajomo¶ci mentalno¶ci pospólstwa; ich dr±¿±cy efekt by³ decyduj±cy w
najprawdziws z y m sensie.
Porównajmy z nimi powierzchowne j±kania Bethmana Hollwega. Byæ mo¿e jego
przemówienia by³y bardziej intelektualne, ale naprawdê wykazywa³y jedynie brak zdolno¶ci
przemawiania tego cz³owieka do swojego narodu.
Lloyd George wykaza³ swoj± bezgraniczn± wy¿szo¶æ w stosunku do Bethmana
Hollwega przez fakt, ¿e forma jego przemówieñ i wra¿enie, jakie wywo³ywa³y, otwiera³y przed
nim serca jego ludu i sprawia³y, ¿e okazywa³ on aktywne pos³uszeñstwo jego woli. Ogromna
prymitywno¶æ tych przemówieñ, sposób wyra¿ania i proste przedstawianie kwestii, ³atwo¶æ w
odbiorze s± dowodami góruj±cej zdolno¶ci politycznej Welschmana.
Masowe zgromadzenia s± konieczne, poniewa¿ podczas uczestniczenia w nich
jednostka odczuwa potrzebê przy³±czenia siê do m³odego ruchu i wszczyna alarm, je¿eli
pozostawi siê j± samej sobie, do¶wiadcza pierwszego wra¿enia wspólnoty z wiêksz±
spo³eczno¶ci±, a to ma wzmacniaj±cy i zachêcaj±cy wp³yw na wiêkszo¶æ ludzi. Sama
poddaje siê magicznym wp³ywom, które my nazywamy "sugesti± t³umu". Pragnienia,
têsknoty i rzeczywista si³a tysiêcy ludzi jest gromadzona w umy¶le ka¿dej obecnej jednostki.
Cz³owiek, który przychodzi na takie spotkanie z w±tpliwo¶ciami i wahaniem, opuszcza je
korzystnie wzmocniony: sta³ siê cz³onkiem spo³eczno¶ci. Narodowosocjalistyczny ruch nie
mo¿e nigdy ignorowaæ tego faktu.